دومانلی ساوالان :

دومانلی ساوالان :

http://dumanlisavalan.blogfa.com/

بولمورم ائشیدیز یا یوخ؟!

آمما ائله اینترنت ده یاییلمامیش قاباخ،من آزاد بیلیم یوردونون اویرنجی لرینن ائشیدیم،بیر معماری اوستادی،تورکی دانیشماق اوچون،جرمه قویوب!!!

من اوشاقلاردان سوراق لاشدیم،دئدیلر بو اوستاد ائله اوزی ،تورک دی!

اوندا منیم باشیمنان توستو قالخدی!

یانی اوی بئله ،بی غیرت اولموشوق کی،بیر قادین اوستاد ،جراءت تاپیب ،تورک یوردونون آراسیندا ،بیر آیری باخیشینان ،تورک لرین آنا سی شهرده (تبریز) ،تورکی دانیشیقا ،جرمه قویسون؟!!!

یاخشی دی والاه،اوز دییل کی،آیاق داشی دی!

ائله بوردا یئری وار،آزاد بیلیم یوردونون ،((آرمان تشکل))نین آییق اوشاقلارینان،ایستیاق بئلنچی حرکتلرین قاباغیندا،گوجلو دایانسینلا،تا آلاه ائله مه میش ،بو ایش لر ،دانیشگاهدا دب (اپیدمی) اولماسین. 

*اوچونجی ... :

البته بونا خبر دئمک اولماز،بلکه بیر ایش دی کی اوز باشما گلیب! و ایستیرم سیزه آراشدیرام...

نئچه گون قاباق،تبریزین بهاریستان پاساژی، تبریزین ان آدلیم ،ایدمان(ورزیش) وسایلی ساتیش یئری (ارتش خیاوانی،ساعات قاباغینا یئتیشمه میش) دن،بیر توپ کوینه یی،آلدیم و اونون دالیسیندا رنگینن اوز آدیم ،(دومان) نی یازماق اوچون ،بو بازارین آت قاتیندا (آشاقی طبقه)،پیله لرین آلتیندا بیر توکان واریدی کی ،اونی منه تانیدیردیلار،بو ایشی گورمک اوچون.

هر حالدا من ،بو توکانا ،گئدیم و توکان صاحیب دن ایسته دیم،لاتین جه منیم آدیمی ،کوینه یین دالیندا یازسین.

توکان چی(اوزی ائله قیافه سی بولارین آداملارینا بنزیردی!) منه  بیر باخیب ،سوروشدی : دومان یا نمه نه؟؟!! نیه ایستیر سن،یازاسان دومان؟!

من ده بیر اونا باخیب،ددئیم: یانی نمه نه سی یوخدی!؟ آدیم دی،ایستیرم یازاسان،نئجه بیه؟!

اوزلی اوزلی قاییدیب منه دئدی: تورکی آد یازماریق،چیخ ائشیه!!!

منده یئریمده ،میخلانیب و نئچه لحظه قوردوم!!

کوینه یی،الینن آلیب،و گوزلریم قارالا قارالا،توکانان ائشیه چیخدیم!

بولمه دیم،نجور اوزومی ائشیه،یئتیردیم؟! عجیب بیر حیسیم واریدی،هم ایستیردیم حیرسیمی بیرینین باشینا چیخاردام و همده قیشقیرام...

بولمورم،شاید سیزه چوخ عجیب گلمیه،آمما منه چوخ آغیر گلدی و هئچ فیکیر ائله میردیم،اوز شهریمده،آنا یوردوم دا،اوز شخصی گینیشمین اوستونده،الیه بولمیه م،آنا دیلیمده بیر بالئجه آد یازام!!!

نیاران قالمیین،اونی وره جم،بیر آیری یولداشلاردان،یازدیرام...

آمما بیر گون،او توکان چی نین ده،حساب کیتابینا یئتیشه جه ییک!اوکی اوز آنا دیلینده ،بیر  یازی یازامیر،صاباح نجور آنا یوردونان،اوز توپراقینان ،دیفاع ائده جک،من بولمورم؟!

بو اوچ یازیه ایه، درین باخساز،بیری بیرینن ،ایلگی لری وار:

هر اوچون ده بیر یولونان ایستیرلر،بیزی اوز آنا دیلیمیزدن اوزاق ساخلیالار.

ایندی ایسته ر تورک،وبلاگ باغلاماقینان،یا ایسته ر تورکی دانیشیقا جرمه،قویماقینان و یا

دا تورکی آد یازماماقینان!

 

بس بو فاشیستی حرکت لرین قاباغیندا،بیزیم هامی میزین بوینون دا بیر آغیر یوک وار:

بیز گرک یانیز اوز آنا دیلیمیزی،قورویاق.

 

منیم دیلیم اولن دییل

باشقا دیله چونن دییل

 دوسلارین ائذنی نن،ایستیرم،رحمتلیک دوکتور محمد تقی زهتابی نین،گوزل قوشما (شعر) سین،بوردا یازام،بلکه اوره گیمه بیاز توخداق اولا:

سو دئیبدیر منه اولده آنام...

 

"سو"دئییبدیر منه اولده،آنام آب کی،یوخ

                                                  "یوخو"اویرتدی اوشاقلیقدامنه،خواب کی،یوخ

ایلک دفعه کی،"چورک"وئردی منه نان دئمه دی

                                                    ازلیندن منه "دوزدانه"، نمکدان  دئمه دی

آنام ،اختر دئمه یبدیرمنه،"اولدوز "دئییب او

                                                 سو دوناندا،دئمه ییب یخدی بالا،"بوز"دئییب او

"قار" دئییب ،برف دئمه ییب،دست دئمه ییب"ال"دئییب او

                                                منه هئچواخت بیا سویله مه ییب،"گل"دئییب او

یاخشی خاطیرلاییرام،یاز گونو آخشام چاغی لار

                                                 باغچانین گون باتانیندا کی،ایلیق گون یاییلار

گل:-دئیه ردی،-داراییم باشیوی ای نازلی بالام!

                                                گلمه سن گر،باجیوین استاجا زولفون دارارام

او دئمه زدی کی ،-بیا شانه زنم بر سر تو

                                                    گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو

بلی،داش یاغسادا گویدن،سن او سان من ده بویام

                                                   وار سنین باشقا آنان،واردی منیم باشقا آنام

اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم

                                                ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم

ایسته سن قارداش اولاق،بیر یاشایاق،بیرلیک ائدک

                                                وئریبن قول-قولا،بوندان سورا بیر یولدا گئدک

اولا،اوزگه کولک لرله گرک آخمایاسان 

                                               ثانیا،وارلیغیما،خالقیما خور باخمایاسان

یوخسا گر زور دئیه سن ملتیمی خوار ائده سن

                                         گون گلر،صفحه چونر،مجبور اولارسان گئده سن

یاشاسین

آنا دیلیم

اکبر اعلمي نين يانداشلاري نه اوچون چاليشير؟ - آلپاي سويتورک

 

اکبر اعلمي نين يانداشلاري نه اوچون چاليشير؟ - آلپاي سويتورک

ديقت: مقاله نين تنقيدي باخيشي اؤنملي اولدوغو اوچون يايينلانير. آدي گئدن قوروپلار اعتيراضلارين بيلديره بيلرلر. باي بک)

سون گونلرده اکبر اله مي بيين يانداشلاريندان اولان بعضي سويداشلاريميز بيله رکدن يادا بيلميه رکدن بو اينساني رئکلام ائتمه يه باشلاميشلاردير.سؤهبت اکبر اعلمي نين پرئزيدئنتلييه آدايليغيني ايلري سورمه احتيماليندان و بيزيم دوستلارين بو ايشه چوخ اولوملو و موثبت باخمالاريندان گئدير.

سوال بودور؛ بيزيم سويداشلار يا بو آدامي ياخشي تانيميرلار يادا تانيييب و ميلتيميزي بير اوچوروما دوغرو آپارماغا چاليشيرلار. طبيعي گؤرونور کي ايران شووونيست فارس رئژيمي همشه کي کيمي يئنه ده سئچکيلر زاماني اؤز دؤغوب بؤيوتدويو مؤهره لردن ايستيفاده ائتمگي باشلاميشدير. بونا ميثال اولاراق جناب اکبر اعلمي ني دئمک اولار، بو جناب ايران ايرقچي رئژيمي نين تؤرمه سي و دستکچيسي اولماقلا ياناشي بعضي حاللاردا يوخاريدان گلن تاپشيريقلار اساسيندا اؤز رولونودا ايييجه اويناماغي بيليب و يئرينه يئتيريبدير، بونا ميثال اولاراق کئچن ايللرده بابک قالاسي يوروشونده ايشتيراکين و ۲۲ مي (۱ خورداد) ۲۰۰۶ اولايلاريندان سونراکي گونلرده ايران ميللي مجليسينده کي چيخيشين آد آپارماق اولار.

هئچ ده منطيقي گؤرونمور کي ايران آدلي باغلي و قاپالي اؤلکه ده و رئژيمين ايچيندن گلن بيريسي بو قدر آذربايجانا جان يانديرا آما ايران شووونيست دؤولتي طرفيندن هئچ بير باسقي و يا تهديده معروض قالمايا ! ائلبتته سون مجليس سئچکيلرينده کي صلاحيتي نين لغوين نظرده توتمازساق اگر، چونکي بو اويونلاردان چوخ گؤروب و ائشيتميشيک.

ايران رئژيمي اکبر اعلمي ني بو زامانلاردا يعني سئچکيلر ياخينلاشاندا چوخ ياخشي ايستيفاده ائدير و بزن ده اؤز چيرکلي آماجينا ( بيزيم بالتا ساپلاريميزين عليله البتته کي ) چاتير.

ايشين مئکانيزمي ايسه بله ديرکي بو جناب بو زامانلار اورتايا چيخير و آذربايجان ميللي مسئله سيني بيرازجيق قابارتير، البتته کونتروللو شکيلده، سونرا بيزيم ساپي اؤزوموزدن اولان جناب بالتالاريميز بو اينساني يازيق آذربايجاني اينديکي دورومدان چيخارا بيلن ان ياخشي آداي کيمي گؤسترير و سونرا بعضي قوجامانلاريميز دا بو ايشه قاتيليب و ايشي بيتيريرلر. سونوج ايسه خوسران ، ائنئرژي نين ايتگيسي، و ۴ ايل داها گؤزله مک اولور. بو مئکانيزمين ايشلوي آرتيق بيتميشدير و يئني نسيل فاللار بو آلداتماجالاري ياخشي باشا دوشورلر، نئجه دئيرلر : آيي نين مينبير اويونو اولار هاميسيدا بال اوچون اولار.

ايران فاشيست و توتاليئر رئژيمي ۱۹۷۹-اينجي ايلدن بري اؤز چيرکين و غئيري اينساني عمللري ايله هامييا تانينميش و آيدين بير سيستئمدير، بو رئژيمين هر بير رئژيم وئ دؤولت کيمي آماللاري و آماجلاري وار کي بونلاردان ان اساسلاري ۱. فارس شيعه چيليگين اطراف قونشو اؤلکه لره يايماق ۲. قئيري فارس ميلتلري فارس کولتورو و مدنيتي آلتيندا ازمک و يوخ ائتمک و هئموگئن فارس-ايران توپلومون ياراتماق و ۳. دوغو ايله باتي سوپئرگوجلري نين دنگه سيني ساغلايان اؤلکه رولونو اويناماقدير.

بو رئژيمين ۲-اينجي آماجينا باخاراق بئله بير سوال و جواب داها يارانير: بو غئيري اينساني دؤولت نئجه اولور کي اکبر اعلمي کيميلري تحمل ائدير و اونلارا دانيشماق اوچون يئر آچير؟ جواب چوخ ساده و نئتدير؛ آذربايجان ميللي حرکتي نين گله جگينه ليدئر يونتالاماق !! هر حالدا مجليس مانداتيندان (نامزدليگين) محروم قالان و اؤز ميلتي نين دردينه يانان ( البتته سؤزده و اوزده ) اوسته ليک گئچميشده سياسي و ايجرايي رولو اولان بيريسي گله جکده اولاسي بير هرکاتين باشينا گئچمه يه ياخشي بير آداي و نامزددير، دئييلمي دوستلار؟

سؤزون قيساسي بودور: سيز آدلاري بللي اولان (تشکل آرمان دانشگاه آزاد تبريز) و بللي اولمايان فردلر گئچميشده ده بو جنابي ميللي حرکته گئيديرمه يه چاليشميسينيز آما اويانماميسينيزسا اويانين چون صاباح چوخ گئج اولاجاق سيزلره، اولاسي بير ميللي قييام و حرکتده ميلتين لياقتلي و گئچميشي آيدين اولان اؤولادلاري اونو هيدايت ائتمگي باشاراجاقدير و بيزلره بئله تئهلوکه لي و ايران رئژيمينه خيدمت ائدن اينسانلار موطلق گرک اولماياجاقدير.

البتته ايران شووونيست رئژيمي او زامانا کيمي ميلتين ايگيد اؤولادلارين ساختا ماشين قزالاري و باشقا جوره ساختا اؤلوملر ايله فيزيکي هزف ائتمزسه !!

آييقليق و ساييقليق آرزوسويلا
آلپاي سويتورک
۲۶/۱۱/۲۰۰۸

”آذربايجان -تورک کمونيزمي” اوزرينه سؤيلشي - گونتاي گنجالپ

 

”آذربايجان -تورک کمونيزمي” اوزرينه سؤيلشي - گونتاي گنجالپ

بيليرسينيز کي، XX عصرده دونيادا بؤيوک حاديثه لر گئرچکلشدي. بو اولايلارين هاراسيندا بيز يئر آلميشديق؟

- دوغرو. XX اسر اينسانليق تاريخينده چوخ اؤنملي بير چاغدير. ايکي دونيا ساواشي گئرچکلشدي. جوغرافي باخيمدان دونيانين ان بؤيوک اؤلکه سي اولان روسيه دا سوسياليست دئوريم اولدو. اينسان آيا آياق باسدي. دونيادا بير چوخ اؤلکه لرده دئوريم اولدو، سويوق ساواش باشلادي و يئنه ده XX عصرده مارکسيزم ايقتيصادي-سياسي سيستئم اولاراق چؤکدو، سووئتلر (شوروی) بيرليگي داغيلدي. XX عصرین اوللرينده اؤزده اولماسا دا سؤزده ايکي تورک دؤولتي وار: عوثمانليلار و قاجارلار. اؤز کيمليکلرينه ايکراهلا باخان ايکي ” تورک ” دؤولتي. عوثمانلي نين باتي ايله سيخ ايليشکيلريندن دولايي، آيريجا عوثمانلي ايمپئراتورلوغوندا ائتنيکلرين باش قالديريلارينا تپکي اولاراق تورک کيمليگي نين ياواش-ياواش دوشونجه و سيياست پلانينا داشينماسينا تانيق اولوروق. اؤزلليکله ده عربلرين تورک اوردوسونو آرخادان وورماسي ايثبات ائتدي کي، ايسلام قارداشليغي افسانه سي بيتميشدير.

بو اوزدن ده عوثمانلي تورک کيمليگينه دايانماسا دا اونو وورمايان يالنيز تورکلر ايدي. تورکلرين ديشيندا بوتون ائتنوسلار، باشدا موسلمان عربلر اولماق اوزره اللرينه دوشن فورصتدن ايستيفاده ائديب، تورکلري آشاغيلايير، ايهانت ائديرديلر. عربلر بير آتا سؤزو گليشديرديلر کي، ” تورکون آياق باسديغي يئرده اوت بيتمز. ” حتّی عرب ميلتچيلري عربيستانين قومسالليغي نين دا سببيني تورکلرين او تورپاقلارا آياق باسماسييلا يوزوردولار. قاجارلاردا عوثمانليدا اولدوغو قدر ائتنيک و ديني آنلامدا موزايکليک اولماديغي اوچون، آيريجا، قاجارلار عوثمانليلار قدر باتي ايله کولتورل ايليشکيده بولونمادي اوچون يوز ايللر بويو ايداره ائتديگيميز بو اراضيلرين صاحيبليگيني ايتيرديک.

بورادا اساس سوچ اؤز اوزريميزده، اؤز تاريخيميزده اولموشدور. دئيه جکسينيز کي، اساس سوچ نئجه بيزده اولموشدور؟ آنلاداجاغام. XIX عصرده آلماننين باشي ميللي دؤولت قورماقلا قاريشميشدي. ائله کي، ميللي دؤولت قورماق سورجي بيتدي و بيرلشيک آلمان دؤولتي قورولدو، آلماننين ديقتي ديش دونيايا يؤنلدي. آنجاق آلمان اوچون آرتيق چوخ گئج ايدي. چونکو انگلیس، فرانسه ، روسيه کيمي بؤيوک گوجلر دونياني اؤز آرالاريندا بؤلموشدولر. اولوسلار آراسي ائنئرژي قانيناقلاري ايله زنگين اولان اؤلکه لر بو دؤولتلر آراسيندا پايلاشيلميشدي. اصلینده هم بيرينجي، هم ده ايکينجي دونيا ساواشي نين چيخماسي آلماننين XIX عصرده ايچ سورونلاري ايله اوغراشماسي ايدي.

آلمان داها آز گليشميش روسيه ايمپئراتورلوغونون ايداره سينده اولان ائنئرژي قايناقلارينا گؤز تيکميشدي. بو ائنئرژي قايناقلاري نين چوخو ايسه تورکلرين ياشاديغي يئرلرده ايدي. اؤنجه عوثمانليني اؤز يانينا آلما پلانيني چيزدي، داها سونرا دا قاجارلاري. قاجار اؤلکه سينده ده تورک ميللييئتچيليگي مرکزلي بير دؤولتين قورولماسيني ايسته ييردي آلمان. بونون اوچون جيدي آراشديرمالار دا ياپارلار، آنجاق بير تک اوخوموش و تورک کيمليگينه سياسي دير وئره جک آداما راستلانمازلار.

بو اوزدن قاشقايلاري سيلاهلانديرماق ايسترلر بيرينجي دونيا ساواشي اؤنجه سينده. قاشقايلارينسا شهر حياتي يوخ ايدي. دونيادا باشلاياجاق بؤيوک اولايلار اوچون قاشقاي و شاهسئون آتليلاري داياناق محوري تشکيل ائده بيلمزديلر. قاجارلاردا انگلیس فارس، آلمان ايسه تورک ميللييتچيليگيني دستکله ييردي. آنجاق تورک ميللييتچيليگي نين اينتئللئکتوال ياني اولماديغيندان، فارس ديلي نين دؤولت اورقانلاريندا تاريخي تجروبه سي اولدوغوندان انگلیس قاليب گلدي. آلماننين قاجارلاردا تورک ميللييتچيليگينه دستک وئرمه سي نين سببي انگلیس ايله اولان رقابتي اوزوندن ايدي. XX عصرین باشلاريندا فارس ميللييتچيليگي انگلیس نين و تورک ميللييتچيليگي آلماننين منافعسي ايله اؤرتوشوردو. بو گون ده تورکولوژي نين ان مؤعتبر اينستيتوتلاري آلماندا و پئرسولوژي نين کي ايسه، انگلیس دهدير.

- او دؤنمين تاريخيني آيرينتيلاري ايله اله آلماق مومکون اولماياجاق. بو سورولارين اساس حدفي XX عصرده بيزيم توپلوملارين ايچينده اورتايا چيخان دونياگؤروشلريني اينجله مکدير. بيليرسينيز کي، ۱۹۱۷-اینجي ايل روسيه سوسياليست دئوريميندن سونرا دونيادا بؤيوک دييشيکليکلر اولدو. او جومله دن بيزيم ده توپلوملاردا مارکسيست-لئنينيست جريانلار مئيدانا گلدي. هم ده بو جريانلار ۱۰۰ ايله ياخين بير مودتده دوام ائتدي. بو مؤوزو اوزرينده صؤحبتيميزي مرکزلشديره ليم ايسترسينيز. کوممونيست جريانلار نئجه اورتايا چيخدي؟

- کوممونيزم بير اوتوپيا اولاراق اسکي يواناندان باشلاميش ديشيک زامانلاردا دوام ائتميشدير. آنجاق سوموت اولاراق XIX عصر اروپاداکي سنايئلشمه سورجي ايله باغلي اولموشدور. بو کونو ايله باغلي قيسا بيلگي وئرديکدن سونرا گله ليم اؤز تاريخيميزه. بونون اوچون ايلک اؤنجه ائنگئلسي و اؤزلليکله مارکسي تانيماق لازيمدير. گئنجليگينده هئگئلين درين تاثيري آلتيندا اولان مارکس يئنا اونيوئرسيتئتينده فلسفه اوخوموشدو. ساغ هئگئلچيليک و سول هئگئلچيليک آنلايشلاري اورتايا چيخديغيندا مارکس سول هئگئلچيلر جرگه سينده ايدي. آنجاق مارکس فوئرباخين (Feuerbach) هئيراني ايدي.

چونکو فوئرباخ هئگئل فلسفه سي نين ديني طرفيني تنقيد ائتميشدي. مارکس اؤز فلسفي آختاريشلاري سوره سينجه ائنگئلسله تانيش اولور. ائنگئلس انگلیس نين منچئستئر زاوودلاريندا چاليشان ايشچيلرين دورومو ايله باغلي گئنيش آراشديرما ياپميشدي. ائنگئلس بو آراشديرمالارينا داياناراق ” پوليتيک ائکونومي نين ائلئشتيريسي ” آديندا بير مقاله يازير و انگلیس نين او زامانکي بؤيوک ايقتيصاديياتچي موتفککيرلريني تنقيد ائدير. ائنگئلسين بو مقاله سي مارکسي چوخ تاثيرلنديرير. آنجاق مارکسين ايقتيصادي مسئله لره اؤنم وئرمه سي نين سببي اونون فلسفي دوشونجه سينده ساخلي ايدي. يني مارکسين فلسفي دوشونجه لري XIX اسر اروپانين ايقتيصادي و سوسيال اولقولاري ايله راستلانديغيندا چوخ اؤنملي سواللار اونون قافاسيني مشغول ائتمه يه باشلايير.

بو مؤوزويلا باغلي مارکسدان داها اؤنجه دوشوننلر ده اولموشدور. آنجاق اونلار بو اولايلاري سبب-نتيجه منطيقي ايله تهليل ائده بيلمه ميشديلر. ايلک دفعه اولاراق مارکس بئله حساب ائتدي کي، ذهني دورومو اولوشدوران ماددي شرايتي اينجله مک لازيمدير. ماددي شرايت اينجلنمه دن ذهني دورومو آنلاماق مومکون اولماياجاق. او زامان بير چوخ اروپا فيلوسوفلاري بئله حساب ائديردي کي، سوسيال و ايقتيصادي دوروملاردان تجريد ائديلميش شکيلده بير ائوده اوتوروب فلسفي اؤنرمه لر يازماقلا پروبلئملري چؤزمک اولار. ۱۸۴۳-اونجو ايلدن اعتيبارن آلمان و فرانسه دا ايقتيصادي بؤهرانلار اورتايا چيخماغا باشلايير. آلماندا پروس دؤولتي آيدينلارين فعاليتلرينه ياساق گتيرير و مارکسين مقاله يازديغي قزئت ده قاپاديلير.بای بک

بو زامان مارکس آلمانني ترک ائديب پاريسه، داها سونرا ايسه بروکسئله و اوردان دا لوندونا گئديب يئرلشير. آلماننين سورگونده اولان آيدينلاري انگلیس و فرانسه سوسياليستلري ايله ايليشکيده اولان درنکلر قورماغا باشلاييرلار. بونلاردان ان اؤنمليسي ” عدالتليلر درنک ” ايدير. ” عدالت درنک ” اي نين کئچيرديگي علمي توپلانتيلاردا بؤيوک ايختيلافلار مئيدانا چيخير. بو درنگين ان سايقين اؤيه لريندن بيري و ايشچيلر اوزرينده بؤيوک تاثيري اولان وايتلينق آديندا بير شخص ايدي. وايتلينق بئله حساب ائديردي کي، دئموکراسي بورژوازيانين الينده بير ايستيثمار آراجيدير و يالنيز اينقيلابلا بورژوازياني دئويريب عدالتي برقرار ائتمک اولار. اونا گؤره بؤهراني داها دا درينلشديرمک لازيمدير کي، اينقيلابا زمين يارانسين.

بؤيوک فرانسه اينقيلابيندان سونرا سوسياليستلري قادينلاري اورتاق مال کيمي گؤرمکده سوچلاييرديلار. بو اوزدن ده ايلک فورصتده بوتون سوسياليستلر بو توپلانتيلاردا اؤز گؤروشلريني آچيقجا اورتايا قويوب و بونون دوغرو اولماديغيني سؤيله ديلر. يالنيز ائنگئلس بو مؤوزو ايله باغلي فرقلي دوشوندويونو سؤيلر. بو زامان ائنگئلسين اؤنجولوگونده ” کوممونيزمين مرامنامه سي ” يازيلير. ” عدالتليلر درنگي ” نين ايکينجي کونقره سينده ” کوممونيزمين مرامنامه سي ” نين اوزرينده سون دوزه ليشلر ائتمک اوچون مارکسا تاپشيريرلار. مارکسين دوزه ليشلريندن سونرا ” مانيفئست ” آدي ايله اورتايا چيخار. ” مانيفئست ” و ائنگئلسين ” آنتيدورينگ ” کيمي کيتابلاري کوممونيزمين اوسوللاريني راحاتجا تئوريزه ائتميشديلر.

مارکس ” مانيفئست ” ده XIX عصرین اينکيشاف ايدئولوژيسيني تقدير ائدير، لاکين ايمپئرياليستلرين هيندوستان و چينده کي سؤمورو پوليتيکالارينا هئچ ايشاره ائتمير. مارکس ” مانيفئست ” ده يازير کي، بورژوازيانين گليشمه سي ايله ميللي ضيدييتلر و ايختيلافلار آزالاجاقدير. لاکين داها سونرا باش وئرن اولايلار مارکسين اؤنگؤرولريني يانليشلادي. مارکس سوسياليست دئوريمين ده انگلیس ده باش وئره جگيني ساوونموشدو. آنجاق بو دئوريمين روسيه دا باش وئرمه سي يئنه ده مارکسين يانيلقيسيني اورتايا قويدو. دونيادا مارکسي يانليش آنلاميش، يا دا هئچ آنلاماميش بيري وارسا او دا لئنيندير.

لنين بير تروريست و لئنينيزم ايسه بير تروريزم ايدئولوژيسي ايدي. ” نه ائتمه لي؟ ” آدلي کيتابيندا ترورو آماجا چاتماق اوچون ساوونور و پرولئتار ديکتاتورلوغونون ساده جه بورژوازيايا قارشي دئييل، قيزيل اوردونون پوليتيکاسيني قبول ائتمه ين ايشچي سينيفينه قارشي دا تطبیق ائديلمه سيني يازير. ماکسيم قورکي کيمي بير چوخ آيدين اينسان لئنيني خسته و ايشچي سينيفي نين دوشمني اولاراق گؤرموشلر. بئرتزام وولف ” قورکي و لنين ” آدلي کيتابيندا بو کونونو، يني لنين و قورکي ايليشکيلريني آيرينتيلي شکيلده آنلاتميشدير. زاتن قورکي کيمي آيدينلارين اؤلدورولمه لري ده بو سببدن ايدي.

- بئله آنلاشيلير کي، روسيه سوسياليست اينقيلابي نين گئرچکلشمه سي يالنيزجا لنينين ليدئرليگي نين نتيجه سي اولماميشدير.

- لئنينده ليدئرليک اؤزلليگي يوخ ايدي. او بير ماجراچي، يالانچي و آوانتوريست ايدي. ۱۹۰۵-اینجي ايلده بؤيوک روسيه ايمپئراتورلوغونو کيچيک ژاپننين مغلوب ائتمه سي، بيرينجي دونيا ساواشانين دوغوردوغو قارغاشا دئوريم اوچون شرايت ياراتميشدي. اؤزلليکله روس اوردوسوندان قاچميش سيلاهليلارين ايچ پوليتيکدا کوللانيلمالاري چارين دئوريلمه سي اوچون شرايت ياراتدي. خوصوصن آلمان نين روسيه نين ايچ ايشلرينه قاريشماسي و لنينين يانداشلاريني دستکله مسي اينقيلابين گئرچکلشمه سيني ساغلايان ديش ائتکنلر ايدي. لنينين بير آلمان جاسوسو اولدوغو دا سون زامانلار تسبيت ائديلمه يه باشلاميشدير. مارکسين و ائنگئلسين، ائلجه ده XIX اسر سولچولاري نين هاقلي اولدوقلاري اؤنملي شئيلر وار ايدي. لاکين لنين کيمي بير آوانتوريست اونلارين هاقليليقلاريني دا برباد ائتدي.بای بک

- کوممونيزمي بير ايدئولوژي اولاراق باتي توپلومسال ياشامي نين اورونو سايماق اولارمي؟

- XVI عصر رئنئسانس دئوريميندن سونرا اروپا ساده جه ايقتيصادي گليشمه لرين مرکزينه دؤنوشمور، هم ده دوشونجه و مودئرن اويقارليغين گليشمه مکانينا چئوريلير. ايسلام دونياسيندا ايسه بو اوزون سوره ده هئچ بير يئنيليک، هئچ بير گليشمه اولماديغي اوچون، باتي نين آرخاسينجا سورونمکدن باشقا چاره سي قالماميشدير. بو گون بعضي ايسلام اؤلکه لرينده نيسبي گليشمه وارسا، او دا کئچميشلرده و يا اينديکي زاماندا باتي اؤلکه لري نين موستملکه لري اولمالاري اوزندندير.

دوغو کولتورو مارکس و ائنگئلس کيمي دوشونورلر يئتيره بيله جک کاپاسيته ده اولماميشدير. اولماديغي اوچون، مودئرن تئکنولوژي و سنايئني باتيدان آلديغي کيمي، مودئرن معنوي احتيياجلاريني دا باتيدان آلماق زوروندا قالميشدير. مارکسيزم و کوممونيز باتيداکي گليشمه لرين سونوجو ايدي، آنجاق تاريخي گليشمه لر اونو روسيه دا پانيسلاويانيزمين ايدئولوژيسينه چئوريلدي. کوممونيزم ايدئولوژيسي چؤکموش روسيه نين يئنيدن توپارلانيب و ايمپئرياليست نييتلريني سوردورمک اوچون بير واسيطه اولدو.

بو گون کوممونيزم چؤکموش و آرتيق اونون حاقيندا بيليمسل تهليللرده بولونماق اولار. ندن؟ چونکو بير اولايين، بير ايدئولوژي نين تاريخي سوره سي دولدوقدان، سونوجلاري اورتادا اولدوقدان سونرا سبب-نتيجه ايليشکيلريندن يولا چيخاراق ديرلنديريلمه سي اولاناقليدير. بو ديرلنديرمه ده تاريخي وئريلر ده يارديمچي اولاجاقدير. آرتيق کوممونيزم تاريخده قالميشدير. ياشايان بير اولقو دئييلدير. بو اوزدن ده اونون اوزرينه دييشيک آچيلاردان باخيب يورومدا بولونماق مومکوندور.

- روسيه دا باش قالديران کوممونيزم تورک اولوسونون يازقيسيني نئجه ائتکيله دي؟

- بو ائتکي نين ايکي يؤنو اولموشدور: ۱. اينقيلاب اؤنجه سي روس ايمپئراتورلوغونون ايداره سينده بولونان تورکلر اوزرينه اولان تاثير. ۲. روسيه ايمپئراتورلوغونون سينيرلاري ديشينداکي تورکلر اوزرينه اولان تاثير. سوسياليست اينقيلابين گئرچکلشمه سينده بعضي تورک آيدينلاري نين دا بؤيوک رولو اولموشدو. اونلار کوممونيزمين آلداتيجي چاغريلارينا ايناناراق لئنينه يارديم ائتديلر. آنجاق چوخ قيسا زاماندا آلداتيلديقلاريني آنلاديلار. آنلاسالار دا آرتيق چوخ گئج ايدي. سولطان قالييئو، نريمان نريمانوو کيمي تورک آيدينلار اوزون زامان کئچمه دن اؤلدورولدولر. لنينين بير تئروريست اولدوغونو لئنينيزمين تئروريزم ايدئولوژيسي اولدوغونو اولايلارين آخيشي قالييئوه، نريمانووا و ديگر تورک آيدينلارينا آنلاتدي.

اونلار خطالاريني آنلاديقلاري اوچون اؤلدورولدولر. تورکيستانين پارچالانماسي، آذربايجان جومهورييتي نين دئوريلمه سي و آذربايجان تورپاقلاري نين ائرمنيلره وئريلمه سي، باشقيرديستان تورک جومهورييتي نين دئوريلمه سي کيمي اولايلار تورک ميلتي نين يازقيسي آچيسيندان بؤيوک فلاکتلر ايدي. داها سونرا آچيقجا روس شووينيزمين رسمي دؤولت ايدئولوژیسينا دؤنوشن کوممونيزم يوز مينلرله تورک آيدينلاريني اؤلدوروب سيبيرلرده سورگونده يوخ ائتديلر. حتّی کيريم تورکلريني بوتونو ايله يوردلارين آليب باشقا يئرلره کؤچوردولر. تورکيستاندا و آذربايجاندا مؤوجود اولان اولوسلار آراسي ائنئرژي قايناقلاري کوممونيست روس شووينيستلر طرفيندن سؤمورولوردو. بير اؤرنک سؤيلگيم: بوتون ائکونوميک، پوليتيک و ائرمنيستانلا ساواش سورونلاري ايله قارشي-قارشييا اولان آذربايجان جومهوريتي نين سون ۱۵ ايلده کي گليشمه سورعتي و حجمي کئچن ۷۰ ايلله موقاييسه ده داها ايره لي اولموشدور.بای بک

- کوممونيزم ايدئولوژيسي نين اسکي سووئتلرده تؤرتديگي اولايلارلا ايلگيلي يئترينجه بيلگي واردير. گونئي آذربايجاندا، ايراندا و تورکييه ده بونون تاثيرلري نئجه اولموشدور.

- ۱۹۲۰-اینجي ايل سپتامبرين بيريندن سککيزينه قدر لنينين بير باشا امري اوزرينه باکيدا شرق خالقلاري نين قورولتايي کئچيريلير. باکيدا فهله ليک ائدن گونئي آذربايجانلي ايشچيلري بير آرايا گتيريب ايران کوممونيست پارتيياسيني قورموشدولار. بو اولوشومدا اؤزلليکله حيدر عمواوغلونون بؤيوک رولو اولموشدو. سونرا دا ايران خالقيني تمسيلن قورولتايا قاتيلان هئييتين ايچينده حيدر عمواوغلو دا اؤنملي آدلاردان بيريسيدير. حيدر عمواوغلونون دا ايچينده بولوندوغو هئييت اساسن تورک پاشالارينا و موساواتچيلارا قارشي دانيشيرلار. موسکووا تابئلي قورولان تورکييه کوممونيست پارتيياسي دا ايلک دفعه باکيدا مصطفی صبحي نين اؤنجوللوگونده قورولور.

مصطفی صبحي بيرينجي دونيا ساواشيندا اسير دوشن تورک عسگرلريني تورکييه کوممونيست پارتيياسينا چکمه يه چاليشير. مصطفی صبحي ده حيدر عمواوغلو کيمي تورک پاشالاريني ائرمنيلره قارشي قتليام تؤرتديکلريني سؤيلر. سوربون اونيوئسيتئتينده سوسيولوژي اوخوموش اولان تورکييه وطنداشي مصطفی صبحي، حيدر عمواوغلو کيمي کوممونيست روسيه نين نفينه جاسوسلوق ائتمگي اؤزونه شرفلي بير ايش حساب ائدر. هم حيدر عمواوغلو، هم ده مصطفی صبحي آذربايجاندا ايلک دفعه اولاراق دئموکراتيک ميللي دؤولت قورموش اولان موساواتچيلاري اينگيليس و تورکييه جاسوسلاري کيمي گؤروردولر. موساواتچيلارا بو چامورو آتان کوممونيستلر اؤزلري روس جاسوسلاري اولماقدان غورور دويوردولار.

آنلاشيلديغي کيمي ايلک گوندن اعتيبارن ايران کوممونيزمي تورک و آذربايجان دوشمنليگي اساسيندا شکيللنمه يه باشلايير. حيدر عمواوغلو بيلميرمي ايدي کي، اگر تورک اوردوسو اولماسا ايدي، ائرمنيلر اورمودا، سالماسدا و ديگر کند و شهرلرده اهاليني قتليام ائده جکديلر؟ حيدر عمواوغلو بيليردي. آنجاق اونون اوچون آذربايجان اهاليسي نين بوتونو ايله محو اولماسي اؤنملي دئييلدي. چونکو او دا لئنينيزمين ترور ايدئولوژيسي خسته ليگينه ياخالانميش، اونون ويجداني و هئيسيتي بو ويروسا قاپيلميشدي. حيدر عمواوغلو لئنينيزم تروريزمي نين يايقينلاشماسي اوچون مصطفی کامال حرکتيني انگل کيمي گؤروردو. بو اوزدن ايلک گوندن ايران کوممونيزمي تورک دوشمنليگيني اؤزونه بير حدف اولاراق سئچميشدي. ايران کوممونيزمي هئچ بير زامان بو داورانيشيندان واز کئچمه دي.

- گونئي آذربايجاندا و ايراندا داها سونرا کوممونيست تشکيلاتلار و پارتييالار قورولدو. آذربايجانين بير چوخ ساديق گنجلري ده بو يولدا فدا اولدولار. بونو نئجه ديرلنديرمک اولار؟

- ساديق اولماق يئترلي دئييل. ساديقليگين آرخاسيندا گئنيش بيلگي اولماديغيندا باشقالاري طرفيندن بو صداقت سؤموروله بيلير. نئجه کي، روس- فارس شووينيزمي بيزيم ساديق کوممونيست اينسانلاريميزي اؤز حدفلري يولوندا يئم ائتديلر. اؤنجه بو سوالا جاواب وئره ليم کي، ندن ايراندا کوممونيز اؤزونه طرفدار توپلايا بيلميشدي؟ بو سورويا جاواب وئرمک اوچون تاريخ سوسيولوژيسي آچيسيندان اولايا ياناشماق لازيمدير.

XX عصرین اورتالاريندا ايراندا يازيب-اوخوما اوراني آرتميشدي. ايستر-ايسته مز يازيب-اوخوماسي اولان بير نسلله، يازيب-اوخوماقدان محروم اولان بير نسلين دونيايا باخيشي فرقلنه جکدي. نير مثل وار دئيير کي، ” دورماق يئريمکدن داها چوخ يوروجودور. ” شرق تاريخي اؤز يئرينده دوردوغو اوچون چوخ يوروجو و بئزيکديريجي ايدي، هئچ بير يئنيليک يوخ ايدي. پهلوي ايستيبدادي دا گلنکسل شرق ايستيبدادي نين دوامي ايدي. يازيب-اوخوماسي اولان يئني نسلين دونياگؤروشونو سووئت دئوريمي دريندن ائتکيله ميشدي.بای بک

سووئت دئوريمي نين دونيايا وئرديگي اساس مئساژ بورژوازيياني دئويرمک ايدي. لاکين ايراندا، حتّی تورکييه ده ده بورژوازييا يوخ ايدي. اؤلکه لر هله کؤيلو توپلومو و تاريم کؤکنلي ايقتيصاديياتا دايانماقدايديلار. او زامان ايران موحيطينده کي دئوريمجي کوممونيستلر نيي دئويرجکديلر؟ چونکو کوممونيزم بورژوازييانين آنتيتئزي کيمي باتيدا مئيدانا چيخميش، روسيه دا حياتا کئچميشدي. بو زامان ايران موحيطينده شرق ايستيبدادينا و اونون ديني ديرلرينه قارشي ايدئولوژيک موباريزه باشلاديلار. بو آچيدان باخيلديغيندا کوممونيستلر ايران موحيطينده ياخشي نيتلي ايشلر گؤرمک ايسته ميشديلر.

لاکين ايستک يئترلي دئييل. بو ايستگي گئرچکلشديره جک دونياگؤروشو ده اؤنمليدير. ايران کوممونيستلري بير چوخ ديگر شرق اؤلکه لري نين کوممونيستلري کيمي کوممونيزمي بير دين اولاراق آنلاييب، اونا اينانديلار. بو اوزدن ده اونلارين موباريزه سي ديني موباريزه يه دؤنوشدو. ساده جه اونلارين پئيقمبري محمد دئييل، مارکس، ائنگئلس، لنين و استالين ايدي. ان ماراقليسي دا بو ايدي کي، اونلار دا عئيني موسلمانلار کيمي، پئيقمبرلري نين تعليملريني اوخومادان اينانميشديلار. باخسانيز سون ۸۰ ايلده کي ايران کوممونيست آخيملارين يازقيسينا، بير تک اؤنملي اثر اورتايا قويا بيلمه ديلر. يني ايران کوممونيستلري اوچون مارکسيزم بير خبر ايدي. موسکووانين راديودا فارس ديلينده اولان تبليغاتي ايدي. بير بيلگي دئييلدي.

سوسيال بيلگي اولا دا بيلمزدي. چونکو کوممونيزم باتي سياسي و ايقتيصادي حياتي نين محصولو ايدي. کوممونيستلرين هاقلي اولدوقلاري بير شئي وار ايدي، او دا شرقين ايستيبداد کولتورونو دئويرمک. بو ايستکلرينده هاقلي اولسالار دا اؤزلري داها غدار بير ايستيبداددان يانايديلار: پرولئتار ديکتاتورلوغو. يني کوممونيستلر بير ايستيبدادي اورتادان قالديريب، يئرينه ديگر ايستيبدادي يئرلشديرمک ايسته ييرديلر. اينسان دا اؤز حياتيني ايستيبدادين گئرچکلشمه سي اوچون فدامي ائدر؟ تاريخده بو شکيلده جهالته آز راستلانيلميشدير. اؤرنگين مصطفی کامال آتاتورک ده شرقين قارانليق و دورغون ديني ايستيبداديني دئويردي. آنجاق او، اولوسونو آيدينليغا قوووشدوردو. حتّی بوتون شرق ميلتلري اوچون آيدينليغين يولونو گؤستردي. باخين تاريخه.

لنين، ستالين، هيتلئر، موسوليني کيمي فاشيستلرين هئچ بيريسي نين تاريخده، گونوموزده سايقينليغي قالماميشدير. اونلارين هاميسي فاشيست ايديلر. آنجاق آتاتورک ايمپئرياليزمه قارشي موباريزه آپاران بير ميلتين ليدئري کيمي هله ده سئويلير، ابدييين ده بئله اولاجاغي گؤرونور. کوممونيستلرين بير نؤقته ده هاقلي اولدوقلاريني سؤيله ديم. بونو بير آز آچماق ايسترديم. ايران تاريخي موحيطينده اينسانلارين ناموسونا بئله، حاکيم کسيليميش بير اوووج دين خاديمي و دين کولتورو مؤوجود ايدي، مؤوجوددور. بو قورخونج دورومو اورتادان قالديرماق ايسته ميشديلر. آنجاق يانليش مئتودلا، يانليش بيلگيلرله.

مارکسين ” دين توپلومون اويوشدوروجوسودور. ” سؤزو تامامن دوغرودور. شرق ميلتيني، شرق تاريخيني بو گونده قارانليقدا ساخلايان ديني ايستيبداد اولموشدور. خريستيان (مسیحی) قارانليق چاغيني اورتادان قالديرديلار، آنجاق ايسلام قارانليق چاغي هله ده دوام ائدير. ايسلام قارانليق چاغيني بؤيوک آتاتورک آنادولودا بؤيوک بير باشاري ايله و سيلاه گوجونه تاريخه گؤمدو. سووئت اينقيلابي شرق کوممونيستلري نين اوتوپيالاريني گئنيشلتميشدي. گئرچگي گؤرمک ايستميرديلر. بير شکيلده بوتون شرق کوممونيستلري دؤنوب دونکيخوت اولموشدولار. اگر بورژوازييا يوخدورسا، اونو خيالدا اويدوروب، اونونلا موباريزه آپاريرديلار.بای بک

- يعني تاريخ بويو بيزيم ائنئرژيميز درينليگيني بيلمه ديگيميز ايدئولوژيلرين يولوندا بوشونا خرجلنميشدير. ندن بئله اولموشدور؟

- بيزيم تاريخيميز بيلگي و عاغيل تاريخي دئييلدير. اينانج ياتاغيدير. اينانج شکليميز نه زامان و هاردا بير ايشيق گؤرموشسه سؤندورموشدور. بو اوزدن ده قارانليغا ائله آليشميشيق کي، اولدوزلاردان قورخموشوق. يا دا قارانليغا ائله آليشميشيق کي، ايلغيمي (سرابي) ايشيق قايناغي سانميشيق. XX عصرده گونئي آذربايجاندا يوزلرجه ائنئرژيلي گنجلريميز کوممونيزم و سياسي ايسلام يولوندا اعدام ائديلديلر. اونلارين چوخو هئچ بيلميرديلر مارکس کيمدير. ساده جه بير خبر ائشيتميشديلر. بونون گوناهي ساده جه کوممونيزمده، پهلوي و خميني ايستيبداديندا دئييل.

اونلار دا گوناهکاردير، آنجاق اساس گوناهکار اؤزونو دين قارانليغينا گؤمموش و اينسانا سايقيسي اولمايان شرق تاريخيدير. يني XVI عصردن باشلاياراق باتيدا هومانيزم کيمي آنلاييشلار اوزرينه آراشديرمالار ياپيليرکن، ايسلام شرقينده سون ۵۰۰ ايلده بير تک کيتاب اينسان هاقلاري، مودئرن عدالت آنلاييشي ايله باغلي يازيلمادي. زاتن باتيليلاشماق مسئله سي ده بوردان اورتايا چيخدي. اينسان و بير ميلت لازيم اولان شئيي اؤز وارليغيندا بولا بيلمه ديگينده باشقا يئردن آلماق زوروندا قالار. بو گون شرق آيدينلاري آنلاميش کي، شرقي قورتاراجاق اخلاقي، هوقوقي ديرلرين هئچ بيريسي شرق تاريخينده يوخدور، اولماميشدير. باخسانيز گؤره جکسينيز کي، شرقين دين اورتا چاغيندان قورتارماق اوچون تورکييه، آذربايجان، تونئس کيمي بعضي اؤلکه لر اروپا بيرليگي نين هوقوق سيستئمي ايچينه گيرمه يه چاليشيرلار.

دينچيلره و آرتيق مزارا گؤمولسه ده ناله لري ائشيديلن کوممونيستلره گؤره بو داورانيش يانليش ايميش. آنجاق بير چوخ تورک آيدينلاري نين دا تسبيتي اوزرينه، شرقين ايسلام اورتا چاغيندان قورتارماق اوچون بير تک يولو سئکولارلاشمادير. بيزيم توپلومون تاريخي تجروبه لرينده وار اولان يالنيز ديني ايستيبدادين کولتورل ميراثلاريدير. يئني ايستکلره جاواب وئره جک هئچ بير قايناق، هئچ بير کيتاب يوخدور. هئچ بير سياسي فلسفه يوخدور. بو يوخلوق اوزوندن اؤرنگين اوختاي، بئهروز دئهقاني کيمي تورک گنجلري هئچليک اوغروندا اؤلدولر، اؤلدورولدولر. ايسلام شرقي نين ايستيبداد وورموش تاريخيني و ديرلريني م.ه. سابير بو شکيلده اؤزتله ميشدير: ” هاردا موسلمان گؤرورم قورخورام. ” گئرچکدن ده دونيادا ان قورخولو وارليق موسلماندير.

چونکو بير آندا قورانين ” جيهاد ” و ” اؤلدورون! ” امريني يادينا ساليب دوردوغون يئرده سني کافير ساييب اؤلدوره بيلر. بيزيم کوممونيست گنجلريميز چوخ بيلگيسيز و تجروبه سيز ايديلر. اونلارين گئنيش بيلگيلري اولا دا بيلمزدي. چونکو کيتاب يوخ ايدي. ساده جه بير اوتوپيايا اينانميشديلار. بو تاريخدن آلاجاغيميز بير درس وار کي، دينين سيياسته موداخيله سيني انگلله مک لازيمدير. بئله بير شئي اولورسا تورک گنجلري خوليالار يولوندا اؤزلريني قويون کيمي قوربانليق ائتمزلر. باخينيز دنيز گزميشه. گئرچکدن جسور بير اينسان. آنجاق ايستگي ندير؟ ايستگي تورکييه ني سووئتلر کيمي بدبخت دوروما گتيرمک. مصطفی صبحي نين ايسته ديگي کيمي.

- کوممونيستلر اؤزلريني اؤزگورلوک ساواشچيلاري کيمي گؤروردولر. بئلله بير شئي اولدومو گئرچکدن؟

- بو سوالا جاواب وئرمه دن اؤزنجه ” اؤزگورلوک ندير؟ ” سوروسونا جاواب وئرمک لازيمدير. بو سوالين ياني سيرا هم ده ” شرقده اؤزگورلوک فلسفه سي نييه دوغمادي؟ ” سوالي دا جاوابلانمالي. اؤزگورلوک، حياتين آخيشي ايچينده بير ” اولوش ” دور. سورکلي بير ” وارولما ” چاباسيدير. يني هر آن اينسانين ذهني و حتّی ايقتيصادي ستاتوسونو اخلاق آنلايشي (مودئرن هوقوق) ايچينده ايره ليگه دوغرو سؤوق ائتمه سيدير. اگر بير ذهني ” اولوش ” اوچون، اگر بير ذهني و فيکري آتيليم اوچون ياساق قويولورسا اورادا اؤزگورلوک اولا بيلمز.بای بک

آزادليق اينسان ذکاسي نين سورکلي دئوينگنليگي و يئني آشامالارا وارماسيدير. بلکه بو، بوتون اينسانلار اوچون کئچرلي اولمايا بيلر. آنجاق فلسفه ايله، ياراديجيليقلا مشغول اولان آزينليق اوچون بو آزادليق آنلاييشي کئچرليدير. هر کسين بيلديگي و ائشيتديگي بير ديلله سؤيلسک، آزادليق، يني قاراجا بالغين حياتي. بو آچيدان باخديغيميزدا شرقين ايستيبداد وورموش تاريخينده آزادليق اولماميشدير. اينسان عاغلي، اينسان روحو و اينسان دويغولاري ديني ايستيبداد طرفيندن چئورلنميشدير. رئنئسانسدان باشلايان بير سورجله قرب دونياسي اينسان روحونون اطرافينا هؤرولموش ديني ايستيبدادين قالالاريني اوچورماغا باشلادي. لاکين قربين بو دئوينيميندن قورخان ايسلام ايستيبدادي، اؤز قارانليق قالالاريني داها دا مؤحکملنديردي.

بو گون ده آزدليق ايسته ين اينسانلارين اساس دوشمني دين مرکزلي بو قارانليق تاريخدير. بو قارانليق اؤيله سينه سرتدير کي، اورادا دوغرونو بولماق چوخ چتيندير. ديني ايستيبداد اينسان حياتي نين بوتون قاتمانلارينا حاکيمدير. هئچ بير اقلي پوتانسئيل گوج و تجروبه يوخ. ديني ايستيبداد اينساني بير مادده کيمي بير يئره بوراخميش و دئميش سنين يئرين بورادير، ترپنمه! ترپنسن اعدام اولاجاقسان. بؤيله قورخو اورتاميندا اينسان عاغلي البتته کي، ساغليقلي دوشونه بيلمز. ” اولوش ” ، ” وارولما ” ايراده سينه، هر تورلو دييشيمه ياساق گتيريلميشدير. او زامان اؤرنگين اوختاي و بئهروز دئهقاني کيمي يئنيليک ايسته ين گنجلر گئديب هانسيسا آخوندون اليندن اؤپوب، تقليد ائتمه لي و يا اونون فتوالارينامي اويمالييديلار؟ يني شرق دين تاريخي يالنيز بوندان عيبارتدير.

بلکه ده اوختاي و دهقاني کيمي اينسانلار ياشاسايديلار، بوتون اينسانليغا خيدمت ائده جک بير فلسفي سيستئم اورتايا قويارديلار. کوممونيست اولماق اونلارين حياتلاري نين بير کيچيک ائوره سي کيمي اولا بيلردي. هر بير اينسانين حياتيندا اولا بيلديگي کيمي. اونلارين سئزگيسل ايمکانلاري هله گليشمه ميشدي، يولون باشلانقيجيندايکن اؤلدورولدولر. يني اونلارين درين بيلينجلري نين اولوشماسي اوچون زامان و فورصت لازيم ايدي. بو فورصتي شرقين دينچي ايستيبدادي هئچ بير اينسانا تانيماميشدير. اؤزتليه جک اولورساق بؤيله سؤيله مک مومکوندور. شرق اين ديني ايستيبدادي هر تورلو ” اولوش ” لاري ياساقلاديغي اوچون بير دورغونلوق تاريخيدير. دورغونلوق ايسه پيس قوخولارلا آرتيق زهرلگيجي دوروما گلميشدير. بو اوزدن ده شرقين ديني ايستيبدادي ” سورکلي اولوش ” فلسفه سيني کسينليکله آنلاماق ايسته مز. ايسلام شرقي نين تاريخينده نينکي آزادليق اولماميش، آزادليق فلسفه سي اولماميش، تاريخين اؤزو ده ديني ايستيبدادين اسارتينده دير. تاريخين اؤزو ده قورتولوشا مؤحتاج.

- سون سورونو سورماق ايسترديم. کوممونيزم و شووينيزم آراسيندا بير آنلاشما اولموشمو؟

- کوممونيزم XX عصرین اوللرينده روس شووينيزمي نين ايدئولوژيسي کيمي دوغدو. ايران موحيطينده ده فارس شووينيزمين ايدئولوژيسينه دؤنوشدو. ايراندا کوممونيستلر بيلينجينده اولمادان فارس شووينيزمي نين ساواشان عسگرلري حالينا گلميشديلر. آذربايجان-تورک کوممونيستلري جاهيل اولدوقلاري اوچون بو يولدايديلار، فارس کوممونيستلر ايسه بيلينجلي شکيلده. يني ايران موحيطينده دؤولت سيستئميني الينده توتان فارس شووينيزمي بوتون ايدئولوژيلري سيستئمين چيخارلارينا تابئ ائتمگي باشاريردي. ” ايران خالق موجاهيدلري ” ، ” فدايلر ” ، ” تودئيلر ” هاميسي فارس شووينيزمي نين ساديق خيدمتچيلري اولموشلار. سويوق ساواش بيتديکدن سونرا، اونلارين نئجه ده فارس شووينيزمي نين ساديق قوللاري اولدوقلاري ايفشا ائديلدي.بای بک

چونکو ميللي هاقلاري يولوندا موباريزه يه قالخان آذربايجان تورکلرينه قارشي شاهچيلارين، خومئينيچيلرين يانيندا يئر آليب، آذربايجان خالقي نين عدالتلي موباريزه سينه قارشي سسلريني يوکسلتديلر. آنجاق بيز بؤيوک تجروبه يه صاحيبيک. آذربايجان ميللي اؤزگورلوک حرکتي سئکولار بير سورجدير. آيدينلانما سورجيدير. آيدينلانديقجا ايچيميزه سوخولموش چيرکين ايدئولوژيلرين ماهييتلري ايفشا اولور. کوممونيزمين و ايسلامچيليغين قايناغي توکنميشدير. آذربايجان ميللي حرکتي نين قايناغي توکنمزدير. چونکو بيزيم موباريزه ميز ايدئولوژيک موباريزه دئييلدير، ميللي موباريزه دير. ايدئولوژيلرين بير سوره سي وار، او سوره دولدوقدان سونرا اونون بير آنلانمي قالماز. آنجاق بير اولوسون هاقلاري ايدئولوژيک سورون دئييلدير.

رئال و تاريخي سوروندور. اؤرنگين ايسلام اينقيلابيندان سونرا بير چوخ کوممونيستلري اعدام ائديب زيندانلارا سالديلار. آنجاق، اؤزلليکله سويوق ساواش بيتديکدن سونرا رئژيم اؤزو کوممونيست پارتييالاري نين فعاليت گؤسترمه لرينده ماراقليدير. چونکو کوممونيزم بير ذهنيت اولاراق چؤکموش، ائنئرژيسيني بيتيرميش و تهديد اولماقدان چيخميشدير. ديگر طرفدن کوممونيستلر اؤزلري ده جاهيل اولدوقلاريني درک ائتديلر. يني زامان اونلارا جاهيل اولدوقلاريني آنلاتدي، آرتيق اونلاردا پوليتيک داورانيشدا بولوناجاق ائنئرژي قالماميشدير. بو اوزدن ده آکتيو شکيلده شووينيزم جبهه سينده يئر آلماغي ترجيه ائتمکده ديرلر. کوممونيزم ساده جه سووئتلرده دئييل، ايراندا دا تورکلرين عاصيميلعاصيونو اوچون بير ايدئولوژی اولدو. تورک گنجي نين ذهني آچيدان آزماسينا، اؤز اولوسونون علئيه اينه چاليشماسينا کوممونيزم ايدئولوژیسي يارديمچي اولدو.

۲۷/۱۱/۲۰۰۸

نمی خواهیم بدانیم, یا, نمی خواهیم بشنویم؟ - فرهاد م

 

(دقت: توليد سوال و تلاش براي يافتن جواب آن يکي از راهاي پيشرفت است. اگر سوالات توليدي جنبه سازندگي داشته باشند بايستي مورد حمايت قرار بگيرند. در اين مقاله نيز سوالاتي مطرح شده اند که قابل بررسي هستند. اگر جو.ابي براي آنها ارسال شود در سايت منتشر خواهد شد. باي بک)

حرکت ملی آذربایجان روزهای سختی را پشت سر می گذارد. در این روزها هر فردی تلاش می کند خود را تبرئه نماید و دیگری را بدنام کند. همه از بن بست سیاسی حرف می زنند و بی تحرکی خود را به گردن دولت می اندازند. البته این کار خیلی راحت است چراکه دولت هیچگاه بیانیه ای صادر نخواهد کرد تا تقصیر کارها را به گردن بگیرد و حتی برای رد این موارد هم اقدامی نخواهد کرد. در عین حال خیلی ها می توانند برای تبرئه خودشان از جیب دولت مایه بگذارند. اما بن بست سیاسی موجود بیش از آنکه نتیجه برخورد دولت باشد ماحصل کج فهمی های خودمان و راهکارهای غلطی است که برخی از آقایان ارائه نموده اند.

تئوری های غلطی که آقایان مطرح نمودند و بیانیه های بی سر و پیکری که از چپ و راست و بالا و پائین صادر شد بدون آنکه معلوم شود چه کسانی در پشت آنها موضع گرفته است. گاهی حتی بعضی آقایان در جلسه های شبانه اقدام به امضای بیانیه ای کردند در راستای دستیابی به هدفی و سپس همین آقایان در فردای همان روز در دفتر کار خودشان به اتفاق چند نفر دیگر بیانیه ای صادر کردند در رد بیانیه ای که دیشب تنظیم کرده بودند.

از طرفی به معامله با عناصر حکومت نشستند و از طرفی دیگر به دنبال هر کس و ناکسی رفتند تا از رهگذر انتخابات به نان و نوایی برسند و از طرفی دیگر به رد انتخابات نشستند و بیانیه و سی دی پخش کردند و کارنوال افتضاح کاری برپا نمودند. روی سخنم با همه آنانی است که خود را قیم حرکت می دانند و فکر می کنند که همه ناقص العقل هستند و خود آنها عقل کل می باشند.

خوب که به گذشته نگاه می کنیم می بینیم که خیلی ها از نردبان حرکت بالا رفتند و به نان و نوایی رسیدند. آیا همین برای ما کافی نیست؟ یا باید باز هم اسیر هوسرانی های آقایان باشیم که در پشت پرده های عافیت و سلامت نشسته اند و از فدا نمودن فرزندان این سرزمین دریغ ندارند. به نظرم بهتر است که از این به بعد بیشتر حواسمان را جمع کنیم. من مجبورم به مورد اخیر اشاره ای بکنم و قضاوت را به عهده خوانندگان بگذارم.

یکی دو سالی است که برخی افراد پیدا شده اند و با عنوان سربازان گمنام بابک اقدام به نوشتن برخی فراخوانها و مطالب می نمایند. همین مطالب و فراخوانها گرچه به تنهایی نمی توانند کاری انجام دهند اما در کنار تبلیغات برخی افراد معلوم الحال و برخی شرایط ناخواسته می توانند به ضرر حرکت ملی تمام شوند. چه بسیار فرزندانی که به خاطر همین بیانیه های بی پشتوانه راهی زندان نشده اند. چه بسیار افرادی که به خاطر تبعیت از همین نوع بیانیه ها مورد مواخذه قرار نگرفته اند و چه آسیبهایی که از همین بیانیه ها به حرکت وارد نیامده است. هرگاه حرکت ملی آذربایجان اقدام به خانه تکانی نموده و هر گاه فرزندان آذربایجان تلاش نموده اند با ایجاد فضای آرام و منطقی کلاه خود را قاضی نموده و به مرور گذشته ها و بررسی عملکردها به قضاوت بنشینند بلافاصله همین گروه و یا یکی دو گروه مشابه اقدام به صدور بیانیه، فراخوان و … نموده و تلاش کرده اند با ایجاد فضاهای غیر معقول و احساسی مانع تعقل و تفکر در بطن حرکت شوند.

بسیاری از افراد هم که از پشت پرده های این جریانات خبر ندارند فریب نامهای ساختگی این بیانیه ها را خورده اند. چرا یکبار برای همیشه نمی خواهیم دست از تبعیت و فرمانبرداری برداریم و به صورت انسانهایی صاحب شعور ابتدا تمامی جوانب کار را سنجیده و سپس به دنبال جریانی سالم راه بیافتیم. آیا این نشانگر عدم بلوغ فکری ما نیست؟

به هر حال نمی خواستم زیاده از حد وقت خوانندگان گرامی را بگیرم اگر کسی می داند در پشت پرده چه می گذرد به ما هم خبر بدهد وگرنه ترس من از آن است که همین چند نفر هم که در حرکت ملی باقی مانده اند به تدریج در اثر هزینه های تحمیلی از جانب این آقایان یا از حرکت کنار بکشند و یا از آن متنفر بشوند و همه را به یک چشم ببینند.

فرهاد م

دانشجوی دانشگاه آزاد
۲۹/۰۸/۱۳۸۷

نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران،

ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

خويXoy

شهر خوي يکي از شهرهاي استان آزربايجان غربي و مركز شهرستاني به همين نام است. شهر خوي را به علت استقرار در محلي پست “خوي چوخورو” نيز مي نامند. شهرستان خوي در دشتى وسيع واقع شده و از شمال به شهرستان ماکو و از جنوب بشهرستان سلماس و از خاور به شهرستان مرند و از باختر با كشور تركيه همسايه و هم مرز مي‌باشد. خوي كه امروزه مهمترين شهر استان آزربايجان غربى بعد از اورميه مى‏باشد از اهميت نظامي و تجاري ويژه‌اي برخوردار بوده و داراي آثار تاريخي متعددي است. خوى در قرن سيزدهم به علت زيبايي شهر و وجود باغات سبز و روح‏افزا و كثرت مناظر دلبربا و چمنها به لقب دارالصفا و بعد از آن به دارالمؤمنين مشهور بوده است. شهر خوي از قديمترين و يكي از اولين شهرهاي تركي شده آزربايجان است و بدين سبب در متون تاريخي سلجوقي بنام تركستان ايران ناميده شده است. “حمدالله مستوفي” در نزهت القلوب در باره خوي ميگويد: “مردمش سفيد چهره و ختاي نژاد و خوب صورتند و بدين سبب خوي را تركستان ايران خوانند”. اين شهر از زمان قديم مورد توجه بوده است. پيش از اسلام شعبه‌اي از بزرگراه معروف ابريشم كه شهرهاي آباد و پرنعمت ترکستان و چين در شرق را به غرب و به اروپا متصل مي‌نمود، از اين شهر آزربايجاني مي گذشته است. در صدر اسلام نيز راهي كه بلاد جزيره العرب را به مركز آزربايجان و ماوراي خزر وصل مي‌كرد، از خوي مي‌گذشت.بای بک

خوي علاوه بر آزربايجان در تاريخ تركيه، جهان تورك و مذهب تركي علوي قزلباشي نيز از اهميت استثنائي برخوردار است. بسياري از جريانات فكري و فرهنگي تاريخي كه مهر خود را در شكل گيري هويت ملي خلق ترك در تركيه زده اند بلاواسطه با نام شهر خوي آزربايجان پيوسته اند. اين شهر پايگاه ارتشهاي تركي براي تهاجم به بيزانس و فتح آسياي صغير توسط تركان بوده است. “آلب ارسلان” در سال ١٠٧١ خوي را مركز تجمع سپاهيان ترك براي حمله به بيزانس-روم (تركيه امروزي) قرار داده بود. “آبدال موسا” موسس طريقت بكتاشي و “اخي ائوره¬ن” باني جريان اخوت در آسياي صغير هر دو از شهر آزربايجان خوي برخاسته اند. “پير سولطان آبدال” شاعر و قهرمان خلقي-ملي تركيه اصلا، و “جهانشاه قاراقويونلو” شاه زنديق -شاعر علوي قرن ١٥ نيز به روايتي اهل خوي است. مزار “شمس تبريز” بنا به بروايتي در خوي آزربايجان (و بنا بر روايات ديگري در شهر قونيه تركيه) قرار دارد. زمره “جاولاقلار” از قزلباشان بلاواسطه با خوي در ارتباط است. جاولاقيليك از نخستين تشكيلات قلندريه بوده و در قرن ١٣ در خوي آزربايجان ايجاد شده است. در تاريخ لكسيوگرافي تركي آزربايجاني، اولين لغت منظوم بدين زبان بنام تحفه حسام توسط “حسام خويي” نگاشته شده است.

ريشه شناسي:

كساني كه دنبال ريشه شناسي نام خوي با استفاده زبانهاي هند و ايراني بوده اند ادعا مي كنند كه معني واژه‌ “خوي” و ريشه‌ اين نام روشن نيست. اين بسيار طبيعي است، زيرا ريشه شناسي اين نام و وجه تسميه آن مي بايد بر اساس زبانها اورال-آلتائيك و در راس آنها تركي و در ارتباط با زبانهاي التصاقي باستاني مطرح در منطقه و در راس آنها زبان پروتورك سومري انجام پذيرد. بر اين اساس، نام شهر خوي، كلمه اي تركي است. در زير به برخي از نظريه هاي گوناگوني كه در ريشه شناسي اين نام تركي مطرح شده اند اشاره مي گردد:بای بک

١-کلمه “خوي” فرم باستاني كلمه “قويQuy, Qoy ” در تركي قديم است كه مفهوم “چوخور” (سرزمين پست) را مي رساند. در ديوان لغات ترك، “قوي” به معني دره، بستر و بخش مسطح دره، وادي بزرگ و گود بين دو كوه و ته آمده است. همريشه با كلمات “قويتوQuytu ” و “قوياقQoyaq “.

-قوياق Qoyak: به معني وادي بزرگ و گود بين دو كوه، گودي طبيعي ايجاد شده بين كوهها و صخره ها، گودي طويلي كه در دشتها توسط بركه هاي آب ايجاد مي شود است.

-قويتوQuytu : رد كلمه باستاني تركي “خوي-قوي” را در واژه “قويتو Qoytu - Quytu” كه مركب از كلمه “قوي” به علاوه پسوند “-تو” مي باشد نيز مي توان مشاهده نمود. در لغتنامه ائتيمولوژيك تركي در مقابل كلمه قويتو Kuytu گفته مي شود: “چوخور يئر çukur yer، گونه ش آلمايان يئر، كؤلگه (ترجمه: جاي پست، محلي كه آفتاب نمي گيرد، سايه). كلمه كويتوKuytu در تركي عثماني و تركي مدرن تركيه به معني جاي خلوت، محلي دور از چشم، محافظه شده از باد، است. ظاهرا اين كلمه با واژه “قويتو” مغولي به معني پشت، عقب، شمال و واژه “كوزKüz ” تركي به معني محلي كه آفتاب نمي گيرد در ارتباط است. پسوند –تي، -تو، پسوند اسم ساز از اسم بوده و در تركي آناتوليائي قديم به شكل –دو موجود است (ائلتيElti ، قويتو Koytu، تورتوTortu ، اكتي Ekti، پيرتيPırtı ، پينتيPinti ). اين پسوند تصغير و تخفيف در تركيب با واژگان تقليدي كه به –ير، -ور، -يل، -ول و … ختم مي شوند بسيار فعال است: فيسيلتي، زونقولتو، فيشيرتي، اينيلتي (تركي آناتوليائي قديم).

٢-نام شهر خوي از كلمه “خويXuy “، “قويQuy ” كه در تركي باستان بسيار رايج بوده و به معني نقطه و مكان تجريد شده مي باشد گرفته شده است. كلاوسن در لغتنامه ريشه شناسي تركي پيش از قرن ١٣ ميلادي، اين كلمه تركي را مشتق از واژه چيني Kuei كه در آغاز به معني اقامتگاه زنان، بخش خصوصي يك مسكن بوده دانسته است. وي كلمه “كويتوKuytu ” به معني جاي خلوت و محافظه شده از باد در تركي عثماني و تركي مدرن تركيه را نيز مشتق از اين كلمه مي شمارد. كلمه “خوي-قوي” امروز نيز در بسياري از زبانهاي تركي شمال شرقي به شكل “كويKuy ” و به معني غار و در تركي خاقاسي به شكل “خويXuy ” بكار مي رود. در تركي خاقاني، “كوي” به معني انتهاي يك دره است (كاشغري): “تاغيغ آتيپ اوغراسا، اؤزو كويي ييرتيلورTağığ Atıp Uğrasa Özü Kuyi Yırtılur” (هنگامي كه به كوهي تير بياندازد، مركز و دره هايش پاره مي شوند).بای بک

٣-در تركي باستان دو كلمه به شكل “قويQoy ” به معني محل پائين آوردن و گذاشتن (هر چيز) و “قويو Qoyu” به معني پائين گزارده شده، واقع شده در پائين وجود دارد. ظاهرا اين كلمات از ريشه مصدر “قويماق Qoymaq” به معني گذاشتن، پائين گذاشتن، پائين آوردن مي باشند. كلمه “قويوQoyu ” را در تركيب “اوزو قويولوÜzü Qoyulu ” به معني شخص دراز كشيده رو به پائين (بر روي شكم) نيز مي توان مشاهده كرد. زبانشناسان اين كلمات را همريشه با “قويونQoyun ” به معني آغوش، “قودغورماقQodğurmaq ” به معني به پائين چيزي رفتن و “قويروقQuyruq ” به معني دم، بن (مرتبط با قودورغا Kudurğa مغولي، كفل اسب) دانسته اند.

٤-در زبان تركي كلمه مشابه ديگري به شكل “قويوQuyu ” و به معني چاه، گودي عميق كنده در خاك وجود دارد. اين كلمه اصلا از مصدر “قوذماق-قويماق” به معني آبي كه بيرون مي ريزد است. فرمهاي گوناگون آن در زبانهاي توركي: قويي، قوذوق، قوذوغ، قويوق، قويوغ، قودوق، قوداغ،…. همريشه با “Kut ” مجاري به معني چاه، قوددوغ Qudduğ ، قودوق Qudug، خودوقXuduq ، خوداقXudaq در زبانهاي مختلف مغولي به معني چاه و گودال آب، و قوتوغور Qotuğur به معني گودي و گودال (احتمالا نام منطقه سرحدي “قوتور” در شهرستان خوي مرتبط با اين كلمه است).

٥- در کتاب “سيماي خوي” (صدرايي خويي) کلمه خوي مأخوذ از کلمه “قويون ـ قوي” ترکي به معني ميش و گوسفند دانسته شده است.

٦-محمدامين رياحي نويسنده‌ي كتاب تاريخ خوي بر اين باور است كه شايد واژه‌ي خوي با جزء آخر نام شهر “اولخو” كه دو هزار و ‌١٠٠ سال پيش در همين جا قرار داشته است بي‌ارتباط نباشد. نامهاي مكانهائي چون “اولخو” و “حويه‌وه” در سال‌نوشته‌هاي آشوري، نيز “حويله” در کتاب مقدس كه محل آنها ظاهرا مطابقت تقريبي با شهر و منطقه خوي دارد، محتاج ريشه يابي هاي دقيق از سوي لغتشناسان و زباندانان بي طرف مي باشند. گرچه واژه “حويه وه” (حوي+ه وه) فوق مي تواند مرتبط با “خوي اووا” (وادي پست)، واژه “حويله” مرتبط با “قويلو” (دشت پائين) و واژه “اولخو” نيز مرتبط با “اؤل خوي” (وادي مرطوب) شمرده شوند.

٧-ادعا شده است كه “در زبان سومري که از سوي برخي از صاحبنظران زباني پروتوتورك محسوب مي شود واژه اي مشابه “خوي” وجود دارد كه به معني سرزمين و دشت کم ارتفاع و پست است. اقوام سومري از آسياي ميانه (ترکستان) با گذر از سرزمين آزربايجان به منطقه بين النهرين رفته اند و در طول اين مهاجرت، سالها در آذربايجان رحل اقامت افکنده اند و گروههائي از آنها نيز براي هميشه در آزربايجان ماندگار شده‌اند. با توجه به اين واقعيت كه منطقه تمدن خيز “آراتتا” ذکر شده در کتيبه هاي سومري عموما با منطقه خوي و کلا غرب آزربايجان و شرق آناتولي منطبق مي شود، احتمال اينکه نام “خوي” يک کلمه سومري به معني سرزمين و دشت کم ارتفاع و پست باشد زياد است”. با اينهمه در لغتنامه هاي سومري بررسي شده از سوي اينجانب، به همچو كلمه اي برخورد نشد.بای بک

نامهاي مشابه:

١-نامهاي روستاهائي مانند “قويجوق”، “قويجوق خان”، “قويجاق” و … و نامهائي چون “قويلار دره سي” مرتبط با ريشه “قوي” به معني بستر دره مي باشند (-جوق و –جاق پسوندهاي تصغيراند).

٢-در آزربايجان و تركستان با دو نام ديگر ظاهرا مرتبط به اسم خوي برخورد مي شود: “خييوو”، نام قدمي شهر “پيشگين” (مشکين شهر) و ديگري “خيوه”، شهري در ترکستان ـ ازبکستان.

٣-در آزربايجان شمالي شهري بنام قوبا Qubaوجود دارد. اگر نام اين شهر مرتبط با “خوي” نبوده باشد (در شكل قوي+اوبا) احتمالا مشتق از كلمه تركي قوبا به معني خاكستري رنگ پريده، زرد رنگ پريده است. فرمهاي گوناگون اين كلمه در زبانهاي تركي چنين است: قوبا (قاراخاني)، قو Ko (ساري اويغور)، قووا Quwa (تاتار)، قيو Qıw (تاتار)، قي Qі (قيرقيز، آلتائي)، قوو Quw (قزاق، نوقاي، قوموق، قاراقالپاق، ازبك)، خيXi (خاقاسي)، خوواXuva (تووا-توفالار)، قوQu (آلتائي). اين كلمه به زبان مغولي نيز وارد شده است. قووا Quwa (مانچو)، هوپو Hu-p`o (چيني).

وجه تسميه:

در وجه تسميه خوي كه از قرن ششم ميلادي و به همين شکل فعلي در سفرنامه‌ها بميان آمده، مي بايست به دو مساله كليدي يعني نامگذاري مردمي “خوي چوخورو” و شرايط طبيعي آن بويژه محصور شدن آن توسط كوههاي پيراموني توجه نمود:بای بک

١- خوي كلمه اي تركي به معني وادي پست است. اين با صفتي که مردم براي ناميدن اين منطقه به کار مي برند همخواني كامل دارد. خويي ها شهر خود را “خوي چوخوروXoy çuxuru ” مي نامند و معني آن دشتي است که از مناطق همجوار پايين تر است. شهر خوي در سرزمين نسبتا پستي قرار گرفته است، ارتفاع متوسط جلگه اي كه خوي در آن واقع شده در حدود ١١٠٠ متر مي باشد كه از همه جلگه هاي مجاور حتي از درياچه اورميه نيز پستتر است. پستي جلگه مزبور و دور بودن آن از درياهاي بزرگ سبب تغييرات ناگهاني در هواي آن مي گردد. مقدار باران شهرستان خوي نسبت بساير نقاط آزربايجان بعد از اورميه در درجه دوم قرار گرفته و هواي شهرستان خوي اغلب مه آلود مي باشد. (هواي قسمتهاي کوهستاني و مرزي شهرستان خوي سردسيري و قسمتهاي داخلي و جلگه اي آن معتدل و مالاريايي است).

٢-خوي كلمه اي تركي به معني مكان جدا و محل حفاظت شده از باد است و اين با طبيعت آن يعني کوههائي که حصاروار اين شهرستان را فراگرفته اند همخواني كامل دارد. کوههاي مهم شهرستان خوي كه بخط مستقيم در امتداد قله باشکوه و پربرف آغري داغ (آرارات) قرار دارند عبارت است از قله آدرين، کوههاي مرزي قطور بنام سلطان سورا، قوچ داغ، کهير، هران و کوه چله خانه. وجود کوههاي حصار مانند فوق مانع نفوذ بادهاي سرد زمستاني است و بالنتيجه هواي شهر خوي نسبت به بعضي از شهرستانهاي آزربايجان چون تبريز و اورميه در تابستان گرمتر و در زمستان معتدل تر است. يكي از علل باراني بودن شهرستان خوي، وجود کوههاي بلند مذكور است که در مقابل بادهاي رطوبي قرار گرفته و با سرد کردن هواي مجاور و تمرکز بخار آب، شرايط اشباع شدن را فراهم مي سازند.

ريشه شناسي و وجه تسميه هاي نادرست و دولتي

نهادهاي رسمي دولتي ايران ريشه کلمه خوي را در زبانهاي پهلوي، فارسي، کردي و يا ارمني جستجو کرده اند:

١-گويا در زبانهاي فارسي و پهلوي كلمه اي به شكل “خي” و به معني عرق و عرق تن موجود بوده است (در پهلوي Xvai و در شاهنامه فردوسي خَي Xәy). عده اي از ناسيونالسيتهاي فارس و فارسگرايان نام شهر خوي را مشتق از اين كلمه دانسته اند. حال آنكه صرف وجود کلمه اي مشابه “خوي” در زبان پهلوي و يا فارسي دليل بر ريشه گرفتن نام شهر خوي از آن كلمه نمي باشد. بلکه اين واقعيت مي بايد با ديگر واقعيتها و خصوصيات تاريخي، فرهنگي و زباني منطقه نيز همخواني داشته باشد. درست است که زبان فارسي از قرون پنجم و ششم در آزربايجان و در کنار زبان عربي به عنوان زباني ادبي به کار گرفته شده است، ولي مردم آزربايجان هرگز به زبان فارسي و يا يکي از منشعبات آن سخن نگفته اند و قوم فارس نيز در هيچ برهه اي از تاريخ، نه در خوي و نه در هيچ منطقه ديگري از آزربايجان سکونت نداشته است. علاوه بر آن در تاريخ سنتي مانند كاربرد زبانهاي خارجي از طرف خلق ترك براي ناميدن اماكن جغرافيائي خود وجود نداشته است. از اينرو، ريشه شناسي نامهاي جغرافيائي آزربايجان بر اساس زبان فارسي و يا ديگر زبانهاي ايراني معاصر و يا باستاني، از اساس بي پايه، غيرمنطقي و نامعقول است.بای بک

٢-مراكز رسمي و دولتي جمهوري اسلامي و عده اي از ناسيوناليستهاي افراطي كرد مطرح مي كنند كه “واژه خوي در‌ زبان كردي به معناي نمك و نمكزار است و شهر خوي به واسطه وجود معادن نمك غني متعددي در اين منطقه، به خوي معروف شده است، … از آن‌جا كه كردان بازمانده‌ي مادها بوده‌اند و يا اين‌كه به گفته‌ خودشان مادها از آنها هستند و تاكنون زبان باستاني خود را كه گونه‌اي از زبان پارسي باستان است، حفظ كرده‌اند، مي‌توان گفت كه ساكنان كنوني خوي از مادها بوده‌اند و آنها مسكن خود را به‌دليل وجود معادن نمك در اين ناحيه ساخته‌اند”.

اين ادعا كه كردان بازمانده مادها هستند و يا مادها از كردان، ادعائي تماما بي پايه و غيرعلمي است و با حقايق تاريخي همخواني ندارد. انتساب مادها به اقوام ايراني زبان و يا آريايي نژاد و ارتباط بر قرار كردن بين زبان كردي و پارسي باستان آنهم با زبان مادان كه از آن حتي يك نوشته و يك سطر در دست نمي باشد نيز، پايه و بنيان درستي ندارد. وانگاه مادها و پارسي باستان و كردي و …. چه ربطي به نامهاي جغرافياي سرزمين آزربايجان كه در چند هزاره اخير مسكن اقوام ترك و آلتائي و پيش از آن هيتي‌ها، هورري ها، قوتتي ها، لولوبي ها، اورارتوها و مانناها و سومرها و… بوده است دارد؟

٣-ارامنه که بر بخشهائي از سرزمين آزربايجان ادعاهاي ارضي داشته و دارند، براي خوي نيز مانند بسياري از اسامي جغرافيايي آزربايجان، ريشه شناسي اي ارمني ايجاد كرده و آنرا کلمه‌اي ارمني به معني قوچ دانسته اند. حال آنكه ارامنه، در طول تاريخ هرگز اين شهر آزربايجاني را خوي نخوانده و به جاي آن همواره نام “هير” را بكار برده اند.

نتيجه

خوي نام شهر و شهرستاني در آزربايجان است. اين نام بسيار قديمي از ريشه قوي Qoy, Quy به معني وادي پست و يا قوي Quy به معني منطقه تجريد شده و به احتمال كمتري از ريشه قويQoy به معني در پائين واقع شده مي باشد.

نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

 

تيكان تپهTikantәpә

تكاب

تيكان تپه مرکز شهرستان تيكان تپه در استان آزربايجان غربي است. نام تيكان تپه در راستاي سياست تركي زدائي از آزربايجان در سال ١٣١٦ به نام تكاب تغيير داده شده است. شهرستان تيكان تپه از شمال‌غربي به هشترود، از شمال‌شرقي به زنجان، از طرف غرب به سايين قالا (صائين‌دژ) و از طرف جنوب شرقي به شهرستان آزربايجاني بيجار در استان كردستان و از جنوب و جنوب‌غربي به سنندج و سقز محدود است. منطقه تيكان تپه داراي ده ها اثر تاريخي قبل و بعد از اسلام است كه از آن جمله مي‌توان به سوغورلو (تخت سليمان) كه در ٤٥ كيلومتري شمال‌شرقي آن واقع شده اشاره كرد.

وجه تسميه و ريشه شناسي

تيکان تپه به معني تپه پر از خار است. اين نامگذاري احتمالا به سبب وجود خارهاي اطراف شهر مي باشد.

تيكانTikan :
كلمه اي تركي به معني خار، فرم قديم آن “تيكگه نTikgәn ” از مصدر “تيكمه كTikmәk ” به معني سوراخ كردن با چيزي مثل سوزن است (اين مصدر امروز به معني دوختن است). در تركي تركيه “ديكه ن” (حال آنكه ديكمه ك در زبان تركي به معني بر افراشتن است)، در تركمني “تيكه ن”. “تيكه نه ك-تيگه نه ك” فرم تصغيري اين كلمه در تركي قپچاقي است.بای بک

تپهTәpә :
تؤپو، تؤپؤ، تؤپه، دپه: كلمه اي تركي به معني تپه، قله، قله كوه، فراز، نوك پديده اي طبيعي مانند كوه، يا انسان، فرق سر، سر، راس. معني اوليه آن فرق سر بوده است (تبك، تركي چوواشي). تاغ تؤپوسيTağ töpüsü : قله كوه، تؤپؤرهTöpörә : بر فرق سر). در تركي هاي گوناگون تؤبؤTöbö (شمال شرقي، قيرقيزي، آلتائي، ياقوتي، دولقان)، تؤپهTöpә (جنوب شرقي، اويغوري)، تؤبهTöbә (شمال غربي، قازاقي، نوقاي، بالقار، قوموق، قاراقالپاق)، تئپاTepa (ازبكي)، تؤپوTöpü (تركي قديم، قاراخاني، تركي ميانه)، تپهTәpә (قاراخاني، تركي ميانه، تركي تركيه، آزربايجاني، قاقاووز، تركمني)، دپهDәpә (تركي تركيه، تركمني)، توبئTübe (تاتاري، باشقير، چوواشي)، ته يTәy (تووا-توفالار). همريشه با توپ، توپوز، توپوق، توپال، توپاق، ….. در تركي معاصر. به صورت دؤبه به زبان مغولي و در شكل تپه وارد زبان فارسي شده است. “تپه” از كلماتي است كه به وفور در نامهاي جغرافيائي آزربايجان، ديگر سرزمينهاي ترك و يا قلمرو دولتهاي تركي با آن برخورد مي شود.

در برخي از لغتنامه هاي فارسي به تركي الاصل بودن اين كلمه اشاراتي شده است:
تپه: کوه پست و پشته بلند (برهان، انجمن آرا، آنندراج، ناظم الاطباء). آن را به فارسي دري تبره، تبرک و گر بکاف فارسي نيز گويند. (انجمن آرا، آنندراج ). هر جاي از زمين که برآمده و گرد باشد (ناظم الاطباء). در ترکي تپه بفتح اول و دوم بمعني قله و بالاي سر است (حاشيه برهان چ معين). و کلاه زنان را نيز گفته اند و آن چيزي باشد محرابي که زنان از گلابتون و مرواريد دوزند و از طلا و جواهر نيز سازند و بر پيشاني نصب کنند. (برهان، از ناظم الاطباء). و کله و کلاه را که از ماهوت يا شال پشمينه باشد نيز تپه کلاه گويند بجهت برآمدگي. (انجمن آرا، آنندراج). جاي مدور که از خاک کود و نرم کنند براي کاشتن گلها (يادداشت بخط مرحوم دهخدا). مجازاً چيزي برآمده را گويند … مزيد موخر امکنه: آل تپه، ايلغارتپه، ترنگ تپه، تقرتپه، تيکان تپه، دوشان تپه، ساليان تپه، قراتپه، قراواي تپه، قلي تپه، گل تپه، گمش تپه، گندل تپه، يارم تپه.

ريشه شناسي هاي نادرست و وجه تسميه هاي دولتي:

١-در برخي منابع نام تيكان تپه براي دادن آب و هوائي فارسي به آن، به شكل پيكان تپه ثبت شده است كه نادرست است.بای بک

٢-در منابع دولتي و فارسگرايانه آمده است كه “تكاب به معني آب باريكه و زمين كم آب، زميني كه آب كم و باريكي در آن جاري شده مي‌باشد و به صورت اسم مركب يعني دره و زميني كه در بعضي از جاها آب فرو رود و از جاي ديگر برآيد، مي‌باشد”. حال آنكه ريشه شناسي نام تكاب عملي بي معني است زيرا اين نام، نامي جديد و جعلي و بدون سابقه و پيشينه تاريخي است. نام تيكان تپه در سال ١٣١٦ در راستاي سياستهاي تركي زدائي از جغرافياي آزربايجان از طرف دولت پهلوي به تكاب تغيير داده شده است.

٣-كلمه “تكTәk ” بكار رفته در نام جديد و دولتي تكاب نيز، خود كلمه اي تركي به معني تك، تنها، صرفا، يكه و يگانه است. اين كلمه در اغلب زبانهاي تركي به صورت تك و در معدودي از آنها به شكل تيك (تاتاري، باشقير)، تگاران (بالقار)، تگين (قاراقالپاق) و … بكار مي رود. در تركي خاقاسي تيك به معني صفر است. “اري باردي، قالدي قوروق يئري تكƏri bardı, qaldı quruq yeri tәk . (مرد مرد و زمين خشك تنها باقي ماند). اين كلمه به زبان فارسي نيز وارد شده است.

نتيجه

تيكان تپه نام شهر و شهرستاني در آزربايجان و به معني تپه پر از خار است. اين نام از سوي دولت ايران و در راستاي تركي زدائي از جغرافياي آزربايجان با كلمه تركي-فارسي تكاب عوض شده است.

 

 

نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

 

توي سركه نToysәrkәn

شهرستان توي سركه ن (تويسركان) در استان همدان قرار داشته و بخشهائي از جنوبي ترين مناطق آزربايجان را شامل مي شود. اين شهرستان از شمال به شهرستانهاي آزربايجاني همدان و اسد آباد و شهرستان بهار، از مشرق به شهرستان ملاير، از مغرب به كنگاور از استان كرمانشاهان و از جنوب به شهرستان نهاوند محدود مي باشد. شهرستان تويسرکان در دره هاي دامنه جنوب باختري کوه الوند واقع است و شعبه هاي مختلف اين کوه از هر سمت شهرستان تويسرکان را فراگرفته است. بلند ترين نقطه اين شهرستان قله الوند با ارتفاع ٣٥٧٤ متر است كه فصل مشترك اين شهرستان و شهرستان همدان است.

وجه تسميه

نام شهر توي سركه ن (تويسركان) از دو بخش “تويToy ” و “سركه نSәrkәn ” (سرکان) تشکيل شده است. در گذشته “توي” و “سركان” نام دو قصبه بزرگ نزديك به هم بوده است. قصبه “سركان” به فاصله ١٠ كيلومتري شمال غرب “تويسركان” هنوز پا بر جاست. اين شهر پس از حمله مغول اهميت خود را از دست داد و مردم آن به قصبه “توي” روي آوردند و به تدريج آنجا را آباد كردند. تويسركان فعلي همان قصبه “توي” قديمي است. توي از شهرهاي باستاني بوده و در دامنه كوه الوند واقع است. در حال حاضر قصبه “سرکان”، همان “سرکان” ناميده مي شود ولي “توي”، نام جديد “تويسركان” حاصل از تركيب دو كلمه “توي” و “سركان” را به خود گرفته است. ماخذ معتبري كه نشان دهد دقيقا از چه تاريخي نام “توي” به “تويسركان” تبديل شده در دست نيست، اما كتبي از دوره صفويه موجود است كه مولفين و مصنفين آنها شهرت تويسركاني دارند.بای بک

در لغتنامه دهخدا ذيل “سرکان”گفته مي شود: “موضعي است معروف قريب به همدان، خوش آب و هوا، نزديک به قريه “توي” و هر دو با يکديگر معروف و منسوب و متعلق به يک حاکم (آنندراج)”. في الواقع نيز “توي سركه ن” نام خود را از اسم “سركه ن” از بزرگان ايل تركي آلپاغوت در اين منطقه در دوره دولت تركي آزربايجاني قاراقويونلو گرفته است. پروفسور فاروق سومر در كتاب “نامهاي اشخاص در تاريخ دولتهاي تركي” مي گويد “سركه ن” و يا “سورقان”، نام برادر “قوروقان” (ويا قورقان) از بيگهاي آلپاغوت و والي همدان در دوره قارايوسف و اسكندر ميباشد.

ريشه شناسي

نام شهر تويسركان مركب از كلمه تركي “توي” به معني قرارگاه و شهر به علاوه نام خاص “سركه ن-سركان” مي باشد. “توي سركه ن” (تويسركان) يعني قرارگاه شخصي بنام “سركه ن” (سركان). نام “سركه ن” (سركان) خود كلمه اي تركي و به معني شخص بردبار و صبور است.

تويToy :
توي” اصلا هم به معناي گِل و هم به معناي قرارگاه است. مشابه اين دگرگوني معنايي را در کلمة ديگر ترکي، واژة بالق (همريشه با كلمه پالچيق، بالچق) كه به هم معني گِل و هم شهر است مي توان ديد.بای بک

كلمه “توي” كه در نوشته هاي اويغوري به معني شهر نيز به کار رفته، در تركي قديم به معاني كمپ در معني فيزيكي آن، مجموعه اي از چادرها، مردمي كه در اين چادرها زندگي مي كنند، جمعيت و اجتماع، تجمع بزرگ، گردهم آئي بزرگ، شوراي نظامي، و بعدها به معاني مهماني، مهماني عروسي و … است. توي قاپغينقا تكي بارديلارToy qapğıña tәki bardılar (تا در كمپ سلطنتي رفتند)، كمپ نظامي (خان تويXan Toy –كمپ خاقان). واژه توي در اين عبارت از كتاب دده قورقود نيز بكار رفته است: “قاريلار دؤرت تورلودور: بيريسي سولدوران سوي.ودور. بيريسي تولدوران توي.ودورQarılar dört türlüdür: Birisi solduran soyudur, Birisi toldıran toyudur”. (ترجمه: زنها چهار نوع اند: يكي نسل را منقرض مي كند، يكي جمعيت را متفرق، … تولدراماق: متفرق كردن، پراكندن (كلاوسن. بوي تولدرادي- جمعيت متفرق شد). كلمه توي همچنين به معني خاك رس كوزه گري و ساختن كوزه آمده است: توي ائشيجToy eşic (كوزه از خاك رس- خاقاني).

سركه نSәrkәn
سركه ن كه به عنوان اسم شخص نيز بكار رفته، كلمه اي تركي به معاني زير است:

١-سئركه نSerkәn -سركه نSәrkәn : نام خاص به معني شخص بردبار و صبور، از مصدر سئرمك Sermәk: تحمل كردن چيزي، مقاومت و تاب آوردن در مقابل چيزي، اول سئرديOl serdi (او تاب آورد)، سئريپ تورداچي ارSerip turdaçı әr (مردي كه تاب آورده منتظر مي شود)،

٢-نام خاص به معني آگاه، هشيار، به هوش، از مصدر سرگه مه كSәrgәmәk و سرگه نمه ك Sәrgәnmәk، همريشه با نام “سرگه كSәrgәk ” به همين معاني.

٣-سرگه نSәrgәn : به معني قسمت مسطح تپه ها، ويترين، شخص خسته و پريشان و…

٤-در زبان تركي كلمه ديگري به شكل سارقانSarqan –سارغانSarğan از مصدر سارماقSarmaq و ساريماقSarımaq و به معني نوعي گياه كه به دور خود و اشيا مي پيچد، گياهي كه در زمين شوره زار مي رويد (سارغان اوتSarğan ot ) و زميني كه اين گياه در آن مي رويد (سارغان يئرSarğan yer ) وجود دارد. ( از آنجائيكه نام سِركان و تويسِركان در زبان مردم با كسره “س” تلفظ مي شود، احتمال آنكه اين نام به اين فرم چهارم باشد بسيار ضعيف است).بای بک

ريشه شناسيهاي نادرست

١-در برخي منابع احتمال ارتباط كلمه توي با زبان اقوام غيرآريائي ساكن در منطقه پيش از دوره مادها مطرح شده است: “در برخي نواحي ايران محل‌هايي به نام “توي” هست، براي اين‌كه اشتباهي رخ ندهد در هر جا چنين محلي باشد به ‌نام نزديکترين محل به آن خوانده مي‌شود؛ مانند توي دروار در دامغان) كه نزديک به قريه دربار است) و توي كازرون و اين توي چون در يک فرسنگي سركان است به تويسركان مشهور است. اين “توي” احتمالا با زبان قومي كه پيش از مادها در اين سرزمين مي‌زيسته‌اند، مرتبط است”. البته ارتباط كلمه توي با زبان اقوام غيرآريائي قطعي است، اما اين زبان غيرآريائي طبق داده هاي تاريخي همان زبان تركي است.

٢- در برخي از منابع مانند كتاب “وجه تسميه شهرهاي ايران” ادعا مي شود كه سركان كلمه اي ايراني و مركب از سر به علاوه گان است: “در زبان لري كه گويش غالب مردم اين منطقه است و بسياري از زبان‌هاي ايراني كلمه “سر” به معني اشراف و بزرگ و مهتر است و “گان” در زبان پهلوي و لغت فرس باستان به معني جا و مكان آبادانست و قبل از استيلاء اعراب نام بسياري از شهرها و قصبات ايران به گان ختم مي‌شد. پس از تسلط اعراب بر ايران و رواج زبان عرب چون زبان مذكور فاقد حرف “گ” مي باشد در واژه هاي زبان پارسي به جاي حرف (گ) حرف (ك) يا (ج) بكار برده شده است. سركان محل ييلاقي و سكونت اعيان و اشراف و بزرگان شهر رود آوربوده است. به اين ترتيب سرکان ممکن است به معناي محلي باشد كه بزرگان و خوانين در آن سكونت دارند و در واقع تويسركان محل سكونت ييلاقي بزرگان شهر رودآور بوده است”. اين تثبيت كه توي سركه ن و يا تويسركان ممكن است به معني محل سكونت ييلاقي بزرگان شهر بوده باشد مقرون به حقيقت است، زيرا در واقع اين محل، “توي سركه ن” يعني قرارگاه حاكمي به نام “سركه ن” بوده است. اما ريشه شناسي كلمه سركه ن كه طبق منابع تاريخي ماخوذ از نام يكي از بيگهاي طائفه تركي آلپاغوت در استان همدان بوده بر اساس “سر” و “گان” ايراني نادرست است (علاوه بر آنكه كلمه موجود در نام اوليه اين شهر، نه “سر” فارسي بلكه “سِر” (سئر) تركي بوده و نيز بر خلاف اين ادعا بسياري از گان`هاي موجود در نامهاي جغرافيائي ايران و آزربايجان، ريشه اورال آلتائي دارند و نه پهلوي-ايراني).بای بک

نتيجه

“توي سركه ن”، نام شهر و شهرستاني در استان آزربايجاني همدان است. نام شهر تويسركان مركب از كلمه تركي “توي” به معني قرارگاه، شهر و محل اجتماع به علاوه نام خاص “سركه ن-سركان” مي باشد. “توي سركه ن” (تويسركان) يعني قرارگاه شخصي بنام “سركه ن” (سركان). “سركه ن” كه نام يكي از بيگهاي ايل تركي آلپاغوت در استان همدان در دوره دولت تركي آزربايجاني قاراقويونلو بوده است خود كلمه اي تركي و به معني شخص صبور و بردبار است.

نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

آمول Amul
آمل

آمل شهري در جنوب درياي خزر، و از شهرهاي بسيار قديمي تبرستان ائتنيك (طبرستان، در استان مازندران فعلي) است. اين شهر در دوره ساسانيان و سالهاي نخستين دوره اسلامي در اسپهبد آذورپاد و يا كوست آتورپاتگان و به عبارت ديگر در كشور آزربايجان قرار داشته است. نام آمل كه در شاهنامه به عنوان توراني و انيراني (غيرايراني) توصيف شده، به احتمال بسيار زياد كلمه اي تركي-آلتائي است.

ريشه شناسي:

“آمول” (آميل) كلمه اي تركي به معاني آرام، ساكن، بي صدا، ملايم، متعادل، صلح طلب، خوشخو، طمانينه، آرامش روحاني و دروني است. بنابه كلاوسن در كتاب “لغتنامه ريشه شناسي تركي قبل از قرن ١٣” اين نام كه معمولا در باره اشخاص بكار مي رود گاها در مورد مكانها نيز بكار رفته است. فرمها و مشتقات گوناگون اين كلمه در زبان و لهجه هاي تركي چنين است: آمول Amul (تركي قديم، قاراخاني، اويغوري)، آميل Amıl (تركي قديم، قاراخاني)، آميرAmır (خاقاسي، تووا)، آمراقAmraq ، آميراقAmıraq ، آمرانAmran ، آمريل Amrıl، آمريتماقAmrıtmaq ، آمريلماقAmrılmaq ، آميراماقAmıramaq ، ايميلImıl ، اومولUmul ، ايمراImra ، هاوول Havul (خلجي). كلمات “هميل” در تركي آزربايجاني (به معني شخص ساكن و آرام، خوش اخلاق و ملايم و سربزير؛ حيوان خانگي)، “آموز Amız” (به معني شرف، در تركي قرقيزي)، آميرAmır ، آميراAmıra ، آماراخAmarax ، آميراخAmırax و كلمه آنقولAñul در تركي عثماني نيز از همين ريشه اند. “آموللوق Amulluq” فرم اسم مصدري آن است. اين كلمه تركي باستاني در تركي آناتولييائي قديم در تركيبات “ايميل ايميل”، “اومول اومول” (به آرامي، با ملايمت) مصطلح بوده است، فرم متحول آن در اين زبان و لهجه “آمور Amur” به معني آرام، ساكن، ساكت، دوست داشتن، هوس كردن، مودب بودن، محبوب، … است.بای بک

كلمه آمول در فرمهاي زير به زبانهاي گوناگون موغولي نيز وارد شده است: “آمور” (صلح، آرامش، استراحت. مغولي، مقدمه الادب، اوردوس، خالخا)، “امرا” (محبوب)، آمورلي. (آرام بودن، در آرامش. تاريخ مخفي مغولان)، “آمورا” (دوست)، “آمراق بول.” (عاشق شدن)، “آمارا.” (عاشق شدن)، آمر (قالموقي، استراحت)، آمار (بوريات)، آمول (رفاه، تنعم. داقور)، خامورا (مونغور، استراحت كردن). از اين فرم، مصدر آمراماق در زبان موغولي درست شده است، و به شكل “آمير” دوباره به زبان تركي داخل شده است. مصادر آمتاش. در زبان موغولي نيز از همين ريشه است (آميتاندو: خوش طعم، آمتاژو: خو، عادت).

عده اي، نام رودخانه آمو (آمي دريا) را نيز در ارتباط با اين ريشه دانسته اند. قابل توجه است كه شهر آمل كه در زمان اشكانيان (با تباري مباحثه دار) معمور و آبادان بوده “همو” ناميده مي شده است.

وجه تسميه

تبرستان و گيلان به شمول آمل در شاهنامه به عنوان سرزمينهائي انيراني (غير ايراني) و توراني توصيف شده اند. به واقع نيز در دوره حاكميت ساسانيان بر اين اراضي، قلمرو اين دولت به چهار واحد اداري و يا فاذوسفان (پادوسپان) تقسيم شده بود و آمل در واحد آزربايجان توراني و انيراني قرار داشت. حدود و ثغور مملكت آزربايجان كه همواره در طول تاريخ متغير بوده در گسترده ترين حد خود از شمال به روس و سرير و خزران و داغستان و كارتلي و كاخئتييا (شامل بخشهائي از اين دو)، از شرق به درياي خزر و جيل و تارم و ديلمان و تبرستان (شامل بخشهائي از آنها)، از جنوب به جبال و عراق عجم (شامل بخشهائي از آنها)، از جنوب غرب به عراق عرب و جزيره (شامل بخشي از آن) و از غرب به روم (تركيه مركزي) و درياي سياه محدود بوده است.

در قلمرو دولت ساساني، جهت شمالي اسپهبد آذورباد، كوست آتورپاتكان و يا مملكت آزربايجان، شامل ايالات آزربايجان و ارمنستان با حيّز آن و دماوند و طبرستان با حيّز آن، يعني گيلان و ديلمان بود: “انوشروان بر هر يك از اين ناحيه‌ها اصبهبذ (اسپهبد، سپهبد)ي تعيين كرد كه فرماندهي سپاه آن ناحيه را داشت، اصبهبذ شمال بر سپاه آزربايجان و آن سوي آن، يعني بلاد خَزَر رياست داشت” (طبري، اول ٨٩٢،٨٩٣). به گفتة ابن خرداذبه (ابن خرداد به) نيز، ساسانيان اصبهبذ شمال را به زبان خود آذرباذگان اصبهبذ مي‌گفتند. در اين اسبهبد بسيار پهناور و با اهميت، ايالات ارمنستان و آزربايجان و ري و دماوند (دنباوند) كه مركز آن شلنبه بود و طبرستان و رويان و آمل و ساريه (ساري) و شالوس (چالوس) و لارز و شرز و طيس و دهستان و كلار و جيلان (گيلان) و بدشوارجر و ببر و طيلسان (طالشان، تالشان) و خزر و لان (اران، ارّان) و صقالب (اسلاور، اسلاوها) و اَبَر (ابر) قرار داشتند (ص ١١٨). اطلاق آذرباذگان اصبهبذ بر اين ناحية بسيار پهناور غير ايراني، دليل اهميت سوق الجيشي مملكت آزربايجان در آن روزگار بوده است. در اين دوره دو شهر آمل و ري از غربي ترين شهرهاي آزربايجان در جنوب درياي خزر بوده اند.بای بک

“بنا به تاريخ پژوه فارس، ناصر پورپيرار، ري و آمل دو شهري بوده اند كه شاهنامه آنها را شهرهائي توراني يعني از شهرهائي غيرايراني و از آن تركان قلمداد كرده است:

“كز ايران اگر زال زر با دو مرد
بيايند و جويند با او نبرد
گران مايه اغريرث نيك پي
سپه واگذارد از آمل به ري

اغريرث (اغرئرت) بنا به متن شاهنامه، يك سردار توراني و سپهدار لشگر توران است و زال زر حاكم نشيني در سيستان كه فردوسي در مقاطعي آن را ايران نيز خوانده است. بدين ترتيب تصور فردوسي در اين ابيات از آمل و ري دو شهر توراني است.” [بخش اول نام آغر.يرث و يا اغر.ئرت، كه فردوسي از وي با صفت گرانمايه ياد كرده است، يعني “اغر” احتمالا كلمه “آغير” تركي به معني گرانمايه و سنگين و بخش دوم آن “يوروت” از مصدر حركت دادن و به پيش راندن است. در اوستا اين اسم به شكل كسي كه گردونه اش در پيش مي رود معني شده است]. بنا به روايات تاريخي گوناگون، نخستين جنگ منوچهر و افراسياب توراني نيز در طبرستان رخ داده و با شكست منوچهر و بدنبال آن كشته شدن جانشين وي نوذر، تمام خاك ايران (در مقابل توران) به زير حاكميت افراسياب توراني در آمده است.

ريشه شناسي هاي نادرست

١-ابن اسفنديار در تاريخ خود نوشته که “معني آمل، آموش است و در تبري آموش به معني مرگ مبادا بود. چون آمل در منطقه اي حاصلخيز و جنگلي و خوش آب و هوا و پر از گلهاي رنگارنگ ساخته شد آن را آمل يعني (ترا هرگز مرگ مباد) ناميدند، از اين جهت اسم با مسمايي گرديد زيرا بر اثر حوادث طبيعي چند مرتبه ويران گرديد و دوباره به سرعت ساخته شد”. اين وجه تسميه و ريشه شناسي عاميانه است، اساسا بدان سبب كه زبان تبري زباني از خانواده زبانهاي ايراني (ايرانيك) است، اما نام آمل، كلمه اي غيرايراني و مربوط به دوره پيش ايراني-انيراني اين سرزمين است. با توجه به توراني و انيراني شمردن آمل در متون تاريخي و اين واقعيت كه اين شهر در دوران باستان در قلمرو كشور آزربايجان بوده است منطقي تر آن است كه ريشه اين نام را كه قبل از ايراني شدن زبان مردم آن نيز وجود داشته، در زبانهاي پيش ايراني، انيراني و توراني منطقه جستجو نمود. به واقع دلايل و شواهد نشان مي دهند كه نام آمل، به احتمال زياد نامي توركي-آلتائيك و به معني آرامبخش و استراحتگاه است.بای بک

٢-ابن اسفنديار آملي، مؤلف كتاب تاريخ طبرستان نام شهر آمل را برگرفته از نام دختري افسانه‌اي به نام آمله مي‌داند كه دختر يكي از اميران ديلمي بنام اشتاد و همسر فيروزشاه، حاكم بلخ بوده است. در اين باره داستاني نيز نقل شده است. در اين داستان گفته مي شود كه “پادشاه پس از ديدن دختر [در بلخ] ، متوجه شد که او نظير ندارد. پس از گفتگوي زياد از دختر پرسيد: زنان ولايت شما را چشم ها خوبتر و دهن خوشبوتر و اندام ملايم تر است، سبب چيست؟ دختر به زبان محلي جواب داد: آنچه شاهنشاه جهان پرسيدند که چشمان شما چرا سياه است؟ علت آن است که هر روز صبح که برمي خيزيم چشمان ما به سبزه ها مي افتد و نرمي بدن از آن است که در زمستان پارچه ابريشم و در تابستان کتان مي پوشيم و خوشي بوي دهن از آن است که علفي هست به نام مادر جوينه (ترخون و ريحون) که خورش غذاي ماست. پادشاه گفت: اي دختر شاد باش و خواسته خويش را بيان کن. دختر گفت در ولايت ما آبي است که هرهز نام دارد. خوب است به دستور پادشاه کنار آن رود شهري ساخته که آن را به نام من موسم کنند. شاه دستور داد مهندسين رفتند و در آنجا شهري بنا کردند. … و اين شهر را بنام دختر که اسمش آمله بود ناميدند. با گذشت زمان آمله، آمل گرديد که عربها آن را آمنه خواندند، چون معرب به عربي شد عربها دختر خود را آمنه يعني: تو را مرگ مبادا مي ناميدند. که از جمله آن دخترها مادر حضرت رسول الله بنام آمنه بنت وهب مي باشد”.

در اين ريشه شناسي مردمي، نام شهر آمل منتسب به دختري بنام آمله شده و كلمه آمله احتمالا به زبان تبري، به معني تو را مرگ مباد معني شده است. همانگونه كه در بند شماره ١ گفته شد، انتساب اين معني به نام شهر آمل و بر اساس زبان تبري نمي تواند درست باشد. اما نكته قابل توجهي در اين داستان وجود دارد، آنجا كه شاه پس از ديدن آمله، از وي در باره “ملايمت” اندام و “خوشبوئي” دهان زنان ولايتش مي پرسد. در اين سوال، دو واژه “ملايم” و “خوشبو” بسيار مهم و مفيدند زيرا آشكارا اشاره به معاني كلمه “آمول” در زبان تركي دارند. بنابراين مي توان گفت كه حتي در اين داستان نيز نام آمله، نامي تركي است (حتي فرم آمله نيز، يادآور فرم اصلي تركي آمولا-آمورا است). افزون بر آن در اين وجه تسميه نيز (با ذكر پادشاه بلخي) بر ارتباط نام گذاري اين شهر با آسياي ميانه تاكيد شده است (آيا جابجائي اي انجام گرفته و در اصل “آمله” از بلخ و شاه از تبرستان بوده است؟).بای بک

٣-يكي از ريشه شناسيهاي قابل تامل براي نام شهر آمل، انتساب آن به قوم آمارد مي باشد: “آمل از اسم يک قوم آريايي به نام آمارد که در آنجا مسکن گزيدند، گرفته شده است. آماردها اولين گروه مهاجرين قوم آريايي بودند که به ايران کوچ کردند و به فلات ايران رسيدند و در سواحل جنوبي درياي خزر مسکن کردند. نام شهر آمل يادگار و دگرگون‌شده همان نام قوم آمارد است”.

آنچه در باره اين وجه تسميه مي توان گفت اين است كه اولا، مارد، آمرد و يا آماردها كه نام شهر آمل بدانها نسبت داده مي شود، بي هيچ ترديدي قومي غير ايراني و غيرآريائي، از مردمان آسياني و غير سامي بودند که پيش از کوچ ايرانيها به سرزمين ايران كنوني در کرانه جنوبي درياي خزر بين محل استقرار اقوام تپور (تيپرها) و كادوس (غرب مازندران و شرق گيلان) زندگي مي‌کردند. اين قوم پس از آمدن اقوام ايراني به سرزمين شان در آنها حل شدند و زبانشان از ميان رفت. ثانيا اين وجه تسميه توضيحي در باره نام اين قوم غيرايراني و غيرآريائي نمي دهد. علاوه بر آن اين واقعيت كه قوم مذكور در آغاز در جوار مرو در آسياي ميانه-تركستان ساكن بوده و پس از رانده شدن توسط مرويان به تبرستان آمده است، غيرايراني بودن نام آمارد را تائيد و احتمال تركي-آلتائي بودن آن را تقويت مي كند.

نتيجه

نام شهر آمل در تبرستان ائتنيك، نامي توركي-آلتائي به معني استراحتگاه، محل و يا شخص آرام و مطبوع است. اين نام منعكس كننده تاريخ و هويت پيش ايراني، انيراني و مولفه توراني تبرستان پيش از اسلام مي باشد.

مهران باهارلی

ياشاسين آذربايجان – ياشاسين آنا ديليم

بالاترین ارکان ‏حکومتی به این جمعع بندی رسیده اند که نظام در معرض تهدیدات امنیتی قرار دارد

بالاترین ارکان ‏حکومتی به این جمعع بندی رسیده اند که نظام در معرض تهدیدات

 فوری نظامی – امنیتی قرار دارد

تهدید وجود دارد.

من از شما آمادگی مقابله با این تهدیدات را می‌خواهم؛ غافلگیر نشوید.”‏

این هشداری است که به تازگی، از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت الله خامنه ای، خطاب به “تک تک ‏فرماندهان نیروهای مسلح” بیان شده است. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، سرلشگر حسن فیروزآبادی، خبر اختصاصی ‏خود را در جمع فرماندهان ارشد سپاه و بسیج بیان کرده است و بنابراین، تردیدی باقی نمی ماند که بالاترین ارکان ‏حکومتی به این جمعع بندی رسیده اند که نظام در معرض تهدیدات فوری نظامی – امنیتی قرار دارد.‏

نقل قول فوق، بلافاصله پس از هشدار غلامعلی رشید، قائم مقام ستاد کل نیروهای مسلح بیان شده که “کاهش قیمت نفت، ‏احتمال حادثه سازی از سوی اسرائیل و القاعده و تحولات اجتماعی احتمالی” را سه تهدید عمده علیه حاکمیت جمهوری ‏اسلامی برشمرده و در خصوص مورد سوم تاکید کرده: “ممکن است حوادثی مانند ۱۸ تیر داشته باشیم که باید در این ‏زمینه مراقبت کنم.”‏

در تابستان گذشته، سردار محمدعلی جعفری فرمانده سپاه تاکید کرده بود که خطر حمله آمریکا به ایران در ماه های آخر ‏عمر دولت جورج بوش افزایش می یابد: “با در نظر گرفتن شرایط امریکا در چند ماه آینده، تحلیل صاحب نظران ‏سیاسی، امنیتی و نظامی این است که امریکا در وضعیت خاصی قرار دارد و به همین جهت در تلاش است تهدیدهای ‏خود را عملی کند.”‏

ظاهرا الآن، همان ماه های آخر ریاست جمهوری بوش است که مسوولان حکومتی ایران، به هر علت، این تحلیل را ‏دارند که تهدیدات علیه نظام، در سطحی بالاتر از هر زمان دیگری قرار گرفته است.‏

به نظر می رسد در ارتباط با همین تحلیل است که همزمان با انتشار پی در پی اخبار مربوط به مانورهای نیروهای ‏مسلح، از ایجاد نهادهای امنیتی جدید در کشور نیز مطلع می شویم: هفته پیش، سرتیپ پاسدار سعید مجردی، معاون ستاد ‏کل نیروهای مسلح، از آغاز به کار “کارگروه مشترک ‏دولت نهم و ستاد کل نیروهای مسلح” با شرح وظایف “سیاسی-‏امنیتی” خبر داد، و همزمان، مرتضی تمدن استاندار تهران، از تشکیل شورای جدیدی در پایتخت ‏‏تحت عنوان “شورای ‏تأمین امنیت” سخن گفت.‏

سوال: آیا واقعا در شرایط فعلی، و مثلا در زمان باقی مانده تا پایان دوره ریاست جمهوری جرج بوش، امکان انجام ‏عملیات نظامی – امنیتی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران، افزایش ناگهانی یافته است؟ تا آنجا که به عنوان یک ناظر ‏فضای سیاسی و رسانه ای می توان نظر داد، در هفته های اخیر، شواهد خارق العاده ای مشاهده نشده که حاکی از ‏افزایش معنی داری در سطح تهدیدات خارجی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران باشند. مگر آنکه مقام های ارشد ‏حکومتی، به اطلاعات جدیدی رسیده باشند - و البته این فرض محالی نیست - که هنوز روزنامه نگاران از آنها بی ‏خبرند.‏

اما یک احتمال دیگر نیز وجود دارد: اینکه افزایش ناگهانی و بدون توضیح سطح آماده باش نظامی – امنیتی در داخل ‏کشور، ناشی از تحلیل ها و اطلاعاتی باشد که در سطح رسانه های غیرعلنی تغذیه کننده مدیران نظام، جریان دارند. ‏رسانه ها (بولتن ها) یی که تجربه ثابت کرده نوعا، مجموعه ای از اطلاعات گزینشی در جهت اثبات فرضیات از پیش ‏تعیین شده هستند و در عین حال، سخت در شکل گیری به تحلیل های مدیران نظام کاربرد دارند.‏

اینکه آیا سازو کارهای نظامی – امنیتی اخیر، در آینده نزدیک در مقابله با دشمنان خارجی نظام جمهوری اسلامی به ‏کار خواهند افتاد یا خیر، البته مشخص نیست – والبته، با اطلاعاتی که ما و امثال ما داریم، چندان محتمل هم نیست. اما ‏نکته آنجاست که مجموعه مانورها، تغییرساختارها و آماده باش های جدید، یک نتیجه نسیه، و یک نتیجه نقد دارند: بخش ‏نسیه، همان مقابله با حملات نظامی – امنیتی خارجی است که در بالا شرح آن رفت. اما بخش نقد، سرکوب -باز هم ‏بیشتر- پتانسیل های “تهدید امنیتی” در داخل است. پتانسیل هایی که از فحوای کلام سردار رشید بر می آید که دامنه ‏آنها، از گرسنگان به ستوه آمده از بحران اقتصادی (به قول ایشان: “کاهش قیمت نفت”) تا “تهدیدات” گذشته و حال و ‏آینده نظام یعنی دانشجویان را در بر می گیرد (به قول ایشان: “ممکن است حوادثی مانند ۱۸ تیر داشته باشیم”).‏

ظاهرا در همین راستاست که اخیرا، حسین طائب فرمانده بسیج، در آغاز یکی از چندین مانور این نیروی مسلح که با ‏حضور رییس جمهور آغاز شد، “به نمایندگی از ۱۳ میلیون بسیجی” اعلام کرد که یگان های ویژه این نیرو ‏در”مشارکت با نهادهای امنیتی”، به اقداماتی مختلف و از جمله “حضور موثر در ناآرامی‌های اجتماعی” خواهند ‏پرداخت.‏

ما نمی دانیم در بولتن های محرمانه تغذیه کننده مسولان حکومتی ما، چه تصویری از نوع و سطح تهدیدات امنیتی نظام ‏ترسیم و برای مقابله با آنها چه اقداماتی توجیه می شوند. اما تنها دعا می کنیم که این ماه های آخر (دوره اول؟) ریاست ‏جمهوری آقای احمدی نژاد، به خیر سپری شود. حداقل، با فاجعه کمتر

سازمان عفو بين الملل با انتشار اطلاعیه ای............

سازمان عفو بين الملل با انتشار اطلاعیه ای

 به تشریح آخرین وضعيت ۴ تن از ۱۹ آذربایجانی دستگير شده پرداخته است

 سازمان عفو بين الملل، روز سه شنبه ۲۵ ماه نوامبر، با انتشار اطلاعیه ای به تشریح آخرین وضعيت ۴ تن از ۱۹ آذربایجانی - روزنامه نگار، استاد دانشگاه و شاعر که ۲۰ شهريور(۱٠سپتامبر)، امسال در یک مراسم افطاری در تهران دستگیر شده بودند، پرداخته است.
متن ترجمه شده این بیانیه به شرح زیر است:

اطلاعیه سازمان عفو بین الملل در خصوص چهار تن از فعالان مدنی آذربایجانی بازداشت شده در یک مراسم افطاری

ایران:

- عليرضا صرافي مهندس عمران، روزنامه نگار و فعال فرهنگي ؛
- حسن راشدي، مهندس، نويسنده و سخنران؛
- سعيد محمدي موغانلي، شاعر و روزنامه نگار؛
- مهدي نعيمي، شاعر و مدرس دانشگاه

فعالان آذربایجانی ايرانی عليرضا صرافي، حسن راشدي، سعيد محمدي موغانلي و مهدي نعيمي روز ۸ نوامبر پس از سپردن وثيقه ای معادل ۲۵۰۰۰۰ دلار آمريکا براي هر يک تا روز محاکمه آزاد شده اند. قبل ازاینکه آنان به قيد وثيقه آزاد شوند، متهم به “اقدام بر عليه امنيت ملي” شده اند. هنوز تاريخي براي محاکمه آنان معين نشده است.

عليرضا صرافي، حسن راشدي، سعيد محمدي موغانلي و مهدي نعيمي از زمان دستگيري در روز ۱۰ سپتامبر، در زندان انفرادي بخش ۲۰۹ زندان اوين نگهداري ميشدند اما نزديک به پايان دوره زندان خود، اجازه يافتند روزانه تا ۳۰ دقيقه به خارج از سلول بيايند. آنان در طول دوره بازداشت به وکيل دسترسي نداشتند و تا روز ۱۳ اکتبر اجازه نیافتند تا با اعضاء خانواده خود ملاقات نمايند اما پس از اين تاريخ به آنان اجازه ملاقات تقريبا هفتگي داده شد. انجمن دفاع از زندانيان سياسي آذربايجان (آداپ)- مستقر در ونکوور کانادا، گزارش داده که هر چهار نفر در معرض شکنجه و بد رفتاري از جمله شامل کتک و فشار هاي رواني بودند. عليرضا صرافي در زماني که در بازداشت بود بمنظور اعتراض به نحوه رفتار با وي و همچنين به خاطر اينکه مقامات تهديد کرده بودند که همسر وي را نيز دستگير کنند، دست به اعتصاب غذا زده بود.

اطلاعات تکميلي در مورد 269/08(MDE 13/141/2008, 22 September 2008) و بیانیه تکمیلی (MDE 13/158/2008)- نگراني از شکنجه و ديگر انواع بد رفتاري/ بازداشت انفرادي

اطلاعات پیش‌زمینه:

آذربایجانیها که عمدتا شیعه ميباشند بصورت بزگترین اقلیت قومی در ایران شناخته شده و اين نظر عموما هست که ۲۵ الی ۳۰ در صد جمعیت ایران را تشکیل میدهند. آنها عمدتا در مناطق شمال و شمالغرب ایران ساکن هستند و اگر چه بطور کلی در جامعه ایران بخوبی جذب شده اند، اما در سالهای اخیر بطور فزاینده ای حقوق فرهنگی و زبانی مانند حق تحصیل بزبان ترکی آذربایجانی، که معتقدند در قانون اساسی ایران آمده است، و همچنین حق تجلیل از میراث فرهنگی و تاریخی خود را مطالبه کرده اند.

با تشکر زياد از همه آنها که درخواست فرستادند هيچ گونه اقدام ديگري لازم نيست. عفو بين الملل همچنان وضعيت آنان را تحت نظر داشته و در صورت ضرورت دست به اقدام دیگر خواهد زد.

محممد حوسئين شهريار

محممد حوسئين شهريار

شاه داغیم، چال پاپاغیم، ائل دایاغیم، شانلی سهند´یم
باشی توفانلی سهند´یم
باشدا حئیدر بابا تک قارلا، قیروولا قاریشیبسان
سون ایپک تئللی بولودلارلا اوفوقده ساریشیبسان
ساواشارکن باریشیبسان

گؤیدن ایلهام آلالی سیرری سماواتا دییه رسه ن
هله آغ کورکو بورون، یازدا یاشیل دون دا گییه رسه ن
قورادان حالوا یییه رسه ن

دؤشلرینده سونالار سينه سي تک شوخ ممه لرده
نه سرین چئشمه لرین وار
او یاشیل تئللری، یئل هؤرمه ده آینالی سحه رده
عیشوه لی ائشمه لرین وار
قوی یاغیش یاغسا دا یاغسین
سئل اولوب آخسا دا آخسین
یانلاریندا دره لر وار
قوی قلم قاشلارین اوچسون فره لرله، هامی باخسین
باشلاریندا هئره لر وار
سیلدیریملار، سره لر وار

او اتکلرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار
قوزولار اوتلایاراق نئیده نه خوش ناله لرین وار
آی کیمی هاله لرین وار

گول- چیچکدن بزه نه نده، نه گلینلر کیمی نازین
یئل اسه نده او سولاردا نه درین راز-و نیازین
اوینایار گوللو قوتازین
تیتره ییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا چمنده
یئل او تئللرده گزه نده، نه کوراوغلو چالی سازین
اؤرده یین خلوت ائدیب گؤلده پریلرله چیمه نده
قول-قاناددان اونا آغ هووله آچار غمزه لی قازین
قیش گئده ر، قوی گله یازین
هله نووروز گولو وار، قار چیچه یین وار، گله جکلر
اوزلرین تئز سیله جکلر

قیشدا کهلیک هوسیله، چؤله قاچدیقدا جاوانلار
قاردا قاققیلدایاراق نازلی قلمقاشلارین اولسون
یاز، او دؤشلرده ناهار منده سین آچدیقدا چوبانلار
بوللو سودلو سورولر، دادلی قاووتماشلارین اولسون

آد آلیر سندن او شاعیر کی سن اوندان آد آلارسان
اونا هر داد وئره سه ن، یوز او موقابیل داد آلارسان
تاریدان هر زاد آلارسان
آداق اولدوقدا، سن اونلا داها آرتیق اوجالارسان
باش اوجالدیقدا دماوند داغیندان باج آلارسان
شئر الیندن تاج آلارسان

او دا شئعرین، ادبین شاه داغیدیر، شانلی سهند´یم
او دا سن تک آتار اولدوزلارا شئعریله کمندی
او دا سیمورغدان آلماقدادی فندی
شئعر یازاندا قلمیندن باخاسان دورر سپه له ندی
سانکی اولدوزلار اله ندی
سؤز دییه نده گؤره سه ن قاتدی گولو، پوسته نی، قندی
یاشاسین شاعیر افندی

او نه شاعیر، کی داغین وصفینه میصداق اونو گؤردوم
من سنین تک اوجالیق مشقینه مششاق اونو گؤردوم
عئشقه، عئشق اهلینه موشتاق اونو گؤردوم
او نه شاعیر، کی خیال مرکبینه شووشیغایاندا
او نهنگ آت، آیاغین توزلو بولودلاردا قویاندا
لوله له نمکده دی یئر-گؤی، نئجه تومار سارییاندا
گؤره جکسه ن او زاماندا
نه زامان وارسا، مکان وارسا کسیب بیچدی بیر آندا
گئچه جکلر، گله جکلر نه بویاندا، نه او یاندا
نه بليلم قالدي هاياندا؟

باخ نه حٶرمت وار اونون اؤز دئمیشی توک پاپاغیندا
شهريیار´ین تاجي اه یيلمیش باشی دورموش قاباغیندا
باشینا ساوریلان اینجی، چاریق اولموش آیاغیندا
وحیدیر شئعری، ملکلردی پیچیلدار قولاغیندا
آیه لردیر دوداغیندا
شهدي وار بال دوداغيندا

او دا داغلار کیمی شانینده نه یازسام یاراشاندیر
او دا ظالیم قوپاران قارلا، کولکله دوروشاندیر
قودوزا، ظالیمه قارشی سینه گرمیش، ووروشاندیر
قودوزون کورکونه، ظالیم بیره لر تک داراشاندیر
آمما واختیندا فقیر خالقی اه ییلمیش سوروشاندیر
قارا میللتده هونر بولسا، هونرله آراشاندیر
قارالارلا قاریشاندیر
ساریشاندیر
گئجه حاققین گؤزودور، طور تؤره تمیش اوجاغیندا
اریییب باغ تک اوره کلردی یانارلار چیراغیندا
مئی، محببتدن ایچیب لاله بیتیبدیر یاناغیندا
او بیر اوغلان کی، پریلر سو ایچه رلر چاناغیندا
اینجی قاینار بولاغیندا
طبعی بیر سئوگیلی بولبول کی، اوخور گول بوداغیندا
ساری سونبول قوجاغیندا
سولار افسانه دی سؤیله ر اونون افسونلو باغیندا
سحه رین چنلی چاغیندا

شاعیرین ذٶوقو، نه افسونلو، نه افسانه لی باغلار
آی نه باغلار کی "الیف لئیلی" ده افسانه ده باغلار
اود یاخیب، داغلاری داغلار
گول گوله رسه بولاق آغلار

شاعیرین عالمی اؤلمه ز، اونا عالمده زاوال یوخ
آرزولار اوردا نه، نه خاطیرله یه ایمکاندی، ماحال یوخ
باغ-ي جننت کیمی اوردا "او حارامدیر، بو حالال" یوخ
او محببتده ملال یوخ
اوردا حالدیر، داها قال یوخ
گئجه لر اوردا گوموشدندی، قیزیلدان نه گونوزلر
نه زوموررود کیمی داغلاردی، نه مرمر کیمی دوزلر
نه ساری تئللی اینه کلر، نه آلا گؤزلو اؤکوزلر
آی نئجه آی کیمی اوزلر

گول آغاجلاری نه طاووس کیمی چترین آچیب الوان
حولله کروانیدی، چؤللر، بزه نه ر سورسه بو کروان
دوه کروانی دا داغلار، یوکو اطلسدی بو حئیوان
صابیر´ین شهرینه دوغرو، قاتاری چکمه ده سروان
او خیالیمداکی شیروان

اوردا قار دا یاغار، آمما داها گوللر سولابیلمه ز
بو طبیعت، او طراوتده ماحالدیر، اولابیلمه ز
عؤمر پئیمانه سی اوردا دولابیلمه ز

او اوفوقلرده باخارسان نه دنیزلر، نه بوغازلار
نه پری لر کیمی قولار، قونوب-اوچماقدا نه قازلار
گؤلده چیممه کده نه قیزلار

بالیق اولدوز کیمی گؤللرده، دنیزلرده پاریلدار
آبشار مورواریسین سئل کیمی تؤکدوکده خاریلدار
یئل کوشولدار، سو شاریلدار

قصریلر واردی قیزیلدان، قالالار واردی عقیقدن
رافائل تابلوسو تک، صحنه لری عهد-ي عتیقدن
دویماسان کؤهنه رفیقدن
جننتین باغلاری تک باغلارینین حورو قوصورو
الده حوریلرینین جام-ی بولورو
تونگونون گول کیمی صهبا-يی طهورو

نه ماراقلار کی، آییق گؤزلره رؤیادی دئییرسه ن
نه شافاقلار کی، دیرن باخمادا دریادی دئییرسه ن
اویدوران جننت-ي مأوادی دئییرسه ن
زٶهره نین قصری بیریلیان، حيصار نرده سی یاقوت
قصر-ی جادودو، موهندیسلری هاروت ایله ماروت
اوردا مانی دایانیب قالمیش او صورتلره مبهوت
قاپی قوللوقچوسو هاروت
اوردا شئعرین، موزیکین منبعی سرچئشمه دی قاینار
نه پریلر کیمی فه وواره دن افشان اولوب اوینار
شاعیر آنجاق اونو آنلار

دولو مهتاب کیمی ایستخریدی فه وواره لر ایله
ملکه اوردا چیمیر، آی کیمی مهپاره لر ایله
گوللو گوشواره لر ایله
شئعر-و موسیقی شاباش اولمادا، افشاندی پریشان
سانکی آغ شاهیدیر اولماقدا گلین باشینا افشان
نه گلینلر کی، نه انلیک اوزه سورته رلر، نه کیرشان
یاخا نه تولکو نه دووشان

آغ پریلر، ساری کؤینه کلی بولودلاردان ائنیرلر
سود گؤلونده ملکه ایله چیمه رکن سئوینیرلر
سئوینیرلر، اؤیونورلر
قووزاناندا هله الده دولو بیر جام آپاریرلار
سانکی چنگیلره، شاعیرلره ایلهام آپاریرلار
دریا قیزلارینا پئیغام آپاریرلار

دنیزین اؤرتویو ماوی، اوفوقون سقفی سماوی
آینادیر هر نه باخیرسان: یئر اولوب گؤیله موساوی
غرق اونون شئعرینه راوی
غورفه لر، آی، بولود آلتیندا اولار تک گؤرونورلر
گؤز آچیب-یومما، چیراقلار کیمی یاندیقدا سؤنورلر
صحنه لر چرخ-ی فلک تک بورونوب، گاه دا چؤنورلر
کؤلگه لیکلر سورونورلر

زوهره ائیواندا ايلاهه شینئلینده گؤرونه رکن
باخسان حافيظ´ی ده اوردا صلابتله گؤره رسه ن
نه سئوه رسه ن

گاه گؤره ن حافظ-ي شیراز ایله بالکاندا دوروبلار
گاه گؤره ن اورتادا شطرنج قورارکن اوتوروبلار
گاه گؤره ن سازیله، آوازیله ائیله نجه قوروبلار
سانکی ساغر ده ووروبلار

خاجه الحان اوخویاندا، هامی ایشدن دایانیرلار
او نوالرله پریلر گاه اویوب گاه اویانیرلار
لاله لر شٶعله سی، الوان شیشه رنگی بویانیرلار
نه خومار گؤزلو یانیرلار

قاناد ایسته ر بو اوفوق، قوی قالا ترلانلی سهند´یم
ائشیت اؤز قیصصه می، دستانیمی، دستانلی سهند´یم
سنی حئیدر بابا او نعره لر ایله چاغیراندا
او سفیل داردا قالان تولکو قووان شئر باغیراندا
شئیطانین شیللاغا قالخان قاتیری نوخدا قیراندا
بابا قورقور (؟) سسین آلدیم، دئدیم آرخامدی، ایناندیم
آرخا دوردوقدا سهند´یم ساوالان تک هاوالاندیم
سئله قارشی قووالاندیم

جوشقون´ون دا قانی داشدی، منه بیر هایلی سس اولدو
هر سسیز بیر نفس اولدو
باکی داغلاری دا، های وئردی سسه، قیها اوجالدی
او تایین نعره سی سانکی بو تایدان دا باج آلدی
قورد آجالدیقدا قوجالدی

راحیم´ین نعره سی قووزاندی، دییه ن توپلار آتیلدی
سئل گلیب نهره قاتیلدی
روستم´ین توپلاری سسله ندی، دییه ن بوملار آچیلدی
بیزه گول-غونچا ساچیلدی

قورخما گلدیم دییه، سسلرده منه جان دئدی قارداش
منه جان-جان دییه ره ک، دوشمنه قان-قان دئدی قارداش
شهریيار سؤیله مه دن گاه منه سولطان دئدی قارداش
من ده جانیم چیغیریب: جان سنه قوربان دئدی قارداش
یاشا اوغلان سیزه داغ-داش دلی جئیران دئدی قارداش
ائل، سیزه قافلان دئدی قارداش
داغ، سیزه آسلان دئدی قارداش

داغلی حئیدربابا´نین آرخاسی هر یئرده داغ اولدو
داغا داغلار دایاق اولدو
آراز´یم آینا-چیراق قویمادا،آیدین شافاق اولدو
او تایین نغمه سی قووزاندی، اوره کلر قولاق اولدو
یئنه قارداش دییه ره ک قاچمادا باشلار آیاق اولدو
قاچدیق، اوزله شدیک آرازدا، یئنه گؤزلر بولاق اولدو
یئنه غملر قالاق اولدو
یئنه قارداش سایاغی سؤزلریمیز بیر سایاق اولدو
وصل اییین آلمادا، ال چاتمادی عئشقیم داماق اولدو
هله لیک غم سارالارکن قارالار دؤندو آغ اولدو
آراز´ین سو گؤلو داشدی، قایالیقلار دا باغ اولدو
ساری سونبوللره زولف ایچره اوراقلار داراق اولدو
یونجالیقلار یئنه بیلدیرچینه یای-یاز یاتاق اولدو
گؤزده یاشلار چیراق اولدو
لاله بیتدی یاناق اولدو
غونچا گولدو، دوداق اولدو
نه سول اولدو، نه ساغ اولدو

ائلیمی آرخامی گؤردوکده ظالیم اووچو قیسیلدی
سئل کیمی ظولمو باسیلدی، زینه آرخ اولدو، کسیلدی
گول گؤزوندن یاشی سیلدی
تور قوران اووچو آتين قوومادا سیندی، گئری قالدی
اؤزو گئتدی، تورو قالدی

آمما حئیدربابا دا بیلدی کی، بیز تک هامی داغلار
باغلانیب قول-قولا زنجیرده، بولودلار اودور آغلار
نه بیلیم بلکه طبیعت اؤزو نامرده گون آغلار
ایری یوللاری آچارکن، دوز اولان قوللاری باغلار
صاف اولان سینه نی داغلار

داغلارین هر نه قوچو، ترلانی، جئیرانی، مارالی
هامی دوشگون، هامی پوزغون، سینه لر داغلی، یارالی
گول آچان یئرده سارالی

آمما ظن ائتمه کی، داغلار یئنه قالخان اولاجاقدیر
محشر اولماقدادی بونلار داها وولقان اولاجاقدیر
ظولم دونیاسی یانارکن ده تیلیت قان اولاجاقدیر
وای ...! نه توفان اولاجاقدیر

دردیمیز سانما کی، بیر تبریز-و تئهران´دیر عزیزیم
یا کی، بیز تورک´ه جهننم اولان ایران´دير عزیزیم
یوخ بو دین داعواسیدیر، دونیا تیلیت قاندیر عزیزیم
تورک اولا، فارس اولا دوزلوک داها تالاندیر عزیزیم
بیز آتان دیندیر، آتان دا بیزی ایماندیر عزیزیم
سامیری مروتد ائدیب هه نه (؟) موسلماندیر عزیزیم
اوممه تین هارون´و من تک، له له گیریاندی عزیزم
هر طرفدن قیلیج ائندیرسه لر (؟) قالخاندیر عزیزیم
بیر بیزیم درمانیمیز موسی-يي عيمران´دیر عزیزیم
گله جک شوبهه سی یوخ، آیه-يی قورآندیر عزیزیم
او هامی دردلره درماندیر عزیزیم

دوقتور اولدوقدا بشر بو یارانی ساغلاماق اولماز
اولماسا آللاه الی دین مرضین چاغلاماق اولماز
داغلاماق دا علاج اولسا بیر ائلی داغلاماق اولماز
دینی آتمیش ائله یاوروم داها بئل باغلاماق اولماز
او گولوب آغلایا دا، اونلا گولوب آغلاماق اولماز
شئیطانی یاغلاماق اولماز

دئدین: آذر ائلینین بیر یارالی نیسگیلییه م من
نیسگیل اولسام دا گولوم بیر ابدی سئوگیلییه م من
ائل منی آتسا دا اؤز گوللریمین بولبولویه م من
ائلیمین فارسیجا دا دردینی سؤیله ر دیلییه م من
دینه دوغرو نه قارانلیق ایسه ائل مشعلییه م من
ادبیيات گولویه م من

نیسگیل اول چرچییه قالسین کی جواهیر نه دی قانمیر
مدنیيت دبین ائیلیر بدويیت، بیر اوتانمیر
گون گئدیر آز قالا باتسین گئجه سیندن بیر اویانمیر
بیر اؤز احوالینا یانمیر

آتار اینسانلیغی آمما یالان انسابی آتانماز
فیتنه قووزانماسا بیر گون گئجه آسوده یاتانماز
باشی باشلارا قاتانماز

آمما مندن ساری، سن آرخایین اول شانلی سهند´یم
دلی جئیرانلی سهند´یم
من داها عرش-ي اعلا کؤلگه سی تک باشدا تاجیم وار
الده فيرعون´ا قنیم بیر آغاجیم وار
حرجیم یوخ، فرجیم وار
من علی اوغلویام، آزاده لرین مرد-و مورادی
او قارانلیقلارا مشعل
او ایشیقلیقلارا هادی
حاققا، ایمانا مونادی
باشدا سینماز سیپریم، الده کوته لمه ز قیلیجیم وار

جریمه ۱۰۰۰ تومانی برای هر جمله تورکی در دانشگاه تبریز

جریمه ۱۰۰۰ تومانی برای هر جمله تورکی در دانشگاه تبریز

برابر گزارشات رسیده به سایت جنبش دانشجوئی آذربایجان اخیرا یک استاد دانشگاه آزاد تبریز در گروه معماری برای دانشجویانیکه یک کلمه به تورکی صحبت کنند 250 تومان و برای دانشجویانیکه یک جمله تورکی بکار ببرند 1000 تومان جریمه نقدی تعیین کرده است.

 خانم مریم سینگری استاد گروه معماری دانشگاه آزاد تبریز با این توجیه که دانشجویان تورک بایستی خود را برای ارائه کنفرانس به زبان فارسی آماده نگه دارند، برای آن دسته از دانشجویانیکه تورکی حرف بزنند جریمه نقدی تعیین کرده است. این استاد دانشگاه در کلاس 411 و در درس تاریخ تحلیل فضای شهری که چهارشنبه ها قبل از ظهر و در ساختمان علامه امینی این دانشگاه برگزار می گردد، در چندین مورد بر این ایده خویش تاکید نموده است. بنا به گزارش منابع نزدیک به اویرنجی این خانم خود اصلیتا تبریزی و تورک زبان می باشد.

ظاهرا این خانم محترم که سفرهای زیادی هم به کشورهای اروپائی داشته است، فرصتی برای دیدن کشورهای چندزبانه که در آن حتی سه زبان رسمی نیز وجود دارد نداشته است.

خانم مریم سینگری در حالی صحبت از صندوق جریمه به میان آورده است که اعلامیه جهانی حقوق زبانی در مواد زیر به صراحت به حق تحصیل و تکلم به زبان مادری تاکید نموده است.

ماده 29: هر کس محق است که از تحصیل آموزش به زبان خاص سرزمین خود که در آنجا ساکن است (زبان نیاخاکی)  برخوردار گردد.

ماده47: همه جمعیتهای زبانی حق دارند که کاربرد زبان خویش در همه فعالیتهای اجتماعی-اقتصادی در سرزمینهای خود را نهادینه نمایند.

ماده48: هیچ ماده ای نمی تواند کاربرد زبان خاص سرزمین (زبان نیاخاکی) را محدود و یا ممنوع کند.

 سیاست اخذ جریمه برای دانش آموزان تورکی در آذربایجان مسبوق به سابقه است. بطوریکه محسنی رئیس فرهنگستان آذربایجان در زمان رضا شاه می گفت: هر کس تورکی حرف میزند افسارالاغ بر سر او بزنید و او را به آخور ببندید. ذوقی هم که بعد از محسنی به آزربایجان آمد، دستور داد صندوق جریمه تورکی حرف زدن در دبستان ها گذاشته شود تا هر طفل دبستانی آزربایجانی که تورکی صحبت میکند جریمه شود. اما با گذشت چند دهه وسقوط رژیم پهلوی، اینبار نه در دبستان های آزربایجان، بلکه در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز برای دانشجویان صندوق جریمه توسط یک استاد اهل تبریز گذاشته می شود.(اویرنجی نیوز)

حکومت انتظامی اعلام نشده سراسری ‏

حکومت انتظامی اعلام نشده سراسری ‏

اجرای چند مانور از سوی نیروی انتظامی و بسیج در تهران و شهرستان ها طی کمتر از دو هفته، همزمان با آغاز ‏گشت های امنیتی بسیج در محلات، فضای پلیسی ـ امنیتی را در تهران و بسیاری کلانشهرهای ایران حاکم کرده ‏است.‏

روز سه شنبه ۱۵ هزار عضو گردان های “عاشورا”، “الزهرا” ویژه سرکوب نا آرامی های شهری و هسته های ‏نظامی “کربلا”، “ذوالقار”، و “امام حسین” که برای انجام عملیات های مستقل در صورت بروز حمله نظامی به ‏سلاح های سنگین مجهز شده اند، با حضور محمود احمدی نژاد مانور جدیدی برگزار کردند.‏

خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایرنا در همین زمینه گزارش داد: “همزمان با اجرای این مراسم در تهران، ۳ ‏هزار گردان نمونه بسیج نیز در سراسر کشور نمایش اقتدار خود را برگزار می کنند.”‏

حسین طائب فرمانده بسیج در آغاز این مانور که با حضور احمدی نژاد در ستاد فرماندهی نیروی زمینی سپاه ‏پاسداران در شرق تهران آغاز شد، گفت:”ما به نمایندگی از ۱۳ میلیون و ۶۰۰ هزار بسیجی که در قالب ۱۹۰۵ ‏گردان عاشورا، ۴۴۶ گردان الزهرا و ۲۵۹گردان امام حسین، ۵۱ هزار و ۸۰۴ گروه رزمی کربلا و ۲۱۳ گروه ‏ذوالفقار اینجا جمع شده ایم.”‏

وی اجرای مانور روز گذشته بسیج در تهران و سراسر کشور را “تجلی اقتدار بسیج” توصیف کرد و گفت که از ‏این پس یگان های ویژه بسیج ضمن”مشارکت با نهادهای امنیتی”، “حضور موثری در ناآرامی‌های اجتماعی” ‏خواهند داشت.‏

خبرگزاری ایسنا همچنین به نقل از فرمانده بسیج گزارش داد که “توجه رده‌های مقاومت به تدوین برنامه‌ها برای ‏بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای و فضای مجازی” برای آنچه وی “انتقال پیام انقلاب اسلامی” خواند در دستور ‏کار بسیج قرار گرفته است.‏

حسین طائب بدون ذکر جزئیات فعایت های اقتصادی بسیج گفت: “حضور در مناطق محروم، تحقق جنبش ‏نرم‌افزاری، تقویت ساختارهای بسیج اقشار و متخصصان، ظرفیت‌سازی برای حضور جوانان و نوجوانان از ‏دیگر برنامه های بسیج است.”‏

همزمان حسن فیروز آبادی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح نیز در مانور ۱۵ هزار بسیجی در تهران گفت که ‏رهبر جمهوری اسلامی به تک تک فرماندهان نیروهای مسلح دستور داده و گفته است “تهدید وجود دارد من از شما ‏آمادگی مقابله با این تهدیدات را می‌خواهم؛ غافلگیر نشوید.”‏

وی همچنین خطاب به گردان های ویژه بسیج گفت:”قرآن به مومنین سفارش می‌کند با دشمنانی که آمدند نزدیک ‏شما، بجنگید. آمریکایی‌ها آمدند جلو باید از شما احساس شدت بکنند.”‏

رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در ادامه در پاسخ به انتقادها در مورد برگزاری مانورهای پیاپی ‏در کشور گفت:”می‌گویند چرا رزمایش برگزار می‌کنید؟رزمایش برگزار می‌کنیم که دشمنان از ما غلظت و شدت ‏ببینند. این تکلیف قرآنی و دینی ماست.”‏

این درحالی است که غلامعلی رشید، قائم مقام فیروز آبادی در ستاد کل نیروهای مسلح و از فرماندهان ارشد سپاه ‏پاسداران ۳ روز پیش به خبرگزاری ایسنا گفته بود:”کاهش قیمت نفت، احتمال حادثه سازی از سوی اسرائیل و ‏القاعده، و تحولات اجتماعی احتمالی سه تهدید عمده” علیه حاکمیت جمهوری اسلامی هستند.‏

وی در توضیح تحولات اجتماعی نیز اظهار داشت: “ممکن است حوادثی مانند ۱۸ تیر داشته باشیم که باید در این ‏زمینه مراقبت کنم.”‏

‎‎امنیت محلات در دست بسیج‎‎

در همین حال احمد رضا رادان از فرماندهان ارشد نیروی انتظامی اعلام کرد که این نیرو پس از اجرای مانور ۶ ‏روزه ای که هفته گذشته در تهران برگزار شد، در سه استان خوزستان، سیستان و بلوچستان، و هرمزگان هم در ‏هفته های آینده مانورهای مشابهی با عنوان “امنیت و آرامش” برگزار خواهد کرد.‏

وی که بااجرای طرح امنیت اجتماعی و برخورد با بدحجابی در تهران، از فرماندهی نیروی انتظامی تهران به ‏جانشینی فرماندهی کل این نیرو ارتقاء یافته به خبرگزاری ها گفت که “ایجاد هراس در بین دشمنان و امیدواری ‏در بین دوستداران نظام” علت برگزاری مانور های نیروی انتظامی در تهران و سایر استان های کشور است.‏

اما خبر مهمتری که جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی اعلام کرد واگذاری امنیت محلات از سوی نیروی ‏انتظامی به بسیج بود.‏

بنابر گزارش سایت رسمی نیروی انتظامی وی با تاکید بر”سپردن امنیت محله ها به نیروهای بسیجی” گفت: ‏‏”ورود بسیج به امنیت محله محور می تواند باعث رشد امنیت و احساس بیشتر آرامش در بین مردم کشور شود‎.‎‏”‏

رادان همچنین از برگزاری جلسات متعدد میان فرماندهان نیروی انتظامی و فرماندهان سپاه و بسیج خبر داد و از ‏جمله گفت:”در جلسات خوب و کاربردی که با فرماندهان بسیج و سپاه داشتیم نوع ماموریت بسیج در برقراری ‏امنیت محله ها مشخص گردیده و از این پس نیروهای بسیجی با حضور در محله ها و گشت زنی به رصد موارد ‏مشکوک خواهند پرداخت‎.‎‏”‏

وی افزود: “بسیج برای ناجا یک ظرفیت و ابزار مناسب برای برقراری امنیت محسوب می شود.”‏

‎‎جزئیات طرح انضباط اجتماعی‎‎

همزمان با مانورهای بسیج و نیروی انتظامی، عزیزاله رجب زاده فرمانده نیروی انتظامی تهران روز گذشته ‏جزئیات طرح جدید این نیرو در تهران را اعلام کرد.‏

این طرح که با عنوان”طرح انضباط اجتماعی” از یکشنبه ۷ آذر در تهران و سپس در شهرستان ها اجرا می شود ‏به گفته رجب زاده “طرح انضباط اجتماعی وسیع‌تر از امنیت اجتماعی خواهد بود.”‏

وی همچنین گفته است که:”طرح ارتقای امنیت اجتماعی یکی از وظایف ذاتی پلیس است که در آن ماموران به ‏مصادیقی همچون مقابله با سارقان و برخورد با اراذل و اوباش می‌پردازند، طرح انضباط اجتماعی و طرح امنیت ‏اجتماعی منافاتی با هم ندارند و تمام ماموریت‌های پلیسی نیز در قالب طرح انضباط اجتماعی انجام خواهد شد.”‏

به گفته فرمانده نیروی انتظامی تهران در این طرح”جمع‌آوری معتادان تابلو، پرسه‌زنان و ولگردان”، و “جمع ‏آوری گدایان و متکدیان از پیاده روها” در دستور کار نیروی انظامی قرار دارد.‏

وی همچنین از “حضور پلیس مخفی برای دستگیری ماموران قلابی”، “تشدید برخورد با موتورسواران” به ‏عنوان بخش دیگری از این طرح نام برده و به خبرگزاری ایسنا گفته است که: “بسیج نیز در بخشی از ‏ماموریت‌های پلیس وارد خواهد شد.”‏

فرمانده نیروی انتظامی تهران همچنین در پاسخ به خبرنگاران که از وی پرسیدند “آیا نیروی انتظامی توان ایجاد ‏امنیت لازم را در پایتخت ندارد که گشت‌های بسیج برای ایجاد امنیت در پایتخت فعال شده اند”، اظهار داشت: ‏‏”نیروی انتظامی توان محدودی دارد و نمی‌تواند در تمام کوچه و خیابان‌ها نیرو گذاشته و امنیت مردم را برقرار ‏کند.”‏

آذر حرکاتینا بیر باخیش

 آذر حرکاتینا بیر باخیش- محمد تبریزلی

مشروطه انقلابی یئنیلمه سی ایله، اینگیلتره امپریالیزمی نین ده سیاستلری دگیشیلدی. سانترالیستی دؤولتلرین دوغولماسی، اوندان دا قاباق باتی دا کی مسلمان تورکلرین الیله تاپدانمیش خریستان ( مسیحی ) دؤولتلری نین گیزلین دسیسه لری نتیجه سینده، بؤلگه میزده اوز وئرن بحرانلی وضعیت رضا خان کیمی آدامی قودرته میندیردی .

باتی امپریالیست لرین آماجینی، رضا خانی ایش اوسته گتیرمکدن ایکی حصه یه بؤلمک مومکون دور: ١) اوچاغدا بولشویست لرین قاباقین آلماق  ٢) ایران آدلی اؤلکه ده باتی یا باغلی بیر دؤولتی قدرته چاتدیرماق .

رضا خانین ایش اوسته گلمه سی ایله مشروطه اینقلابی نین قازاندیغی نائلیت لرین هامیسی آرادان گئدیب، هامیدان چوخ فارس دیللی اولمایان میللت لرین زیانینا سبب اولموشدور.

ایران دا دانیشیلان بوتون باشقا دیللر، فارس قوللوقچوسو اولما سیاستی، هابئله یابانجی لارین قونداردیغی کولتورون ایچینده بوتون میلت لرین آسیمیلاسیا پروسه سی اوزره، بو میلت لر رحم سیز بیر باسقی یا معروض قالدیلار.

آذربایجانا گؤندریلمیش محسنی آدلی فرهنگ باشکانی بئله دئییردی: کیمسه تورکو دانیشیرسا آغزینا نوختا وورون، بو سؤزون بیر دؤولت آدامی آغزیندان چیخماسی فاجیعه نین درین لیگین آرتیقراق گؤستریر.

 سونرا رضا خانین سلطنتی ییخیلماسیییلا ایران اؤلکه سی بؤلگه لرینین دوروملاری دگیشیلدی .

روسلارین آذربایجان تورپاقلارینا هوجوم گتیرمه سی ایران دا کی ایللر بویو باسقی دا یاشایان میللت لره بیر فورصت کیمی اولموشدور، اونا گؤره آذربایجانین میللی کنگره سی ١٣٢٤ . جو گونش ایلی آبانین ١٧ سینده بوتون آذربایجانلی لارین الی ایله ایشه باشلادی، دئییشلره گؤره، او سئچگی بیر میلیون آذربایجانلی آکتیو صورتده قاتیلماسی ایله اسکی آرزیلارینا چاتمیشدی، و میللت چالیشیردی اؤز موقدراتینی اؤز الینه آلسین، دموکرات فرقه باشقانی سید جعفر پیشه وری ایلک کنگره دانیشیغینا بئله دئییر: « بیز یالنیز ایسته ییریک اؤزوموز اؤزوموزو ایداره ائدک ». ( بونون هاراسی گوناه دیر؟)

کنگره ده ٣٩ نفر « میللی هیئت » آدی ایله آذربایجانلی لارین ایستک لری اوغروندا رسمی صورتده چالیشماغا باشلادی.

لاکین بو گؤرکملی ایشلرین سرعتله قوشولوب یولادوشمه سی ها بئله آذربایجانلی لارین موقدراتینین ایره­ لیلنمه سی، تهرانداکی فارس حاکمیتینی سانجیلاندیردی. باشقا میللت لر طرفیندن دستکلنمه سین دئیه ایشه دوشدولر. اونلارین بو اوغراییشی گؤزلری گؤتورمه دن مرکزی دؤولت ناضیرلیک باشقانلاری آذربایجان سفرلرینده گیزلیجه نظامی آلایلارینا آذربایجان خود مختار دؤولتی علیهینه سؤزلر وئرمیش، نهایت اونلاری میللتیمیزین اوستونه کوشکودوب نئچه اینسانین شهیداولماسینا سبب اولموشدولار.

آما دؤولتیمیزین خبردار اولماسی ایله فداییلریمیز بو خیانتی ده کئچمیشده کی کیمی آرادان قالدیرمیشدیلار. خاطیرلامالییام، سرهنگ زنگنه کیمی قان تؤکنلر اورمیه ده چوخلو گوناهسیز اینسانین اؤلومونه قول آتدیلار.

آما بو خیردا – خیردا آتیلیب دوشمکلر نتیجه وئرمه ییب ۲۱/۹/۱۳۲۴ تاریخینده آذربایجانین آزادیغی اوغروندا مبارزه باشا چاتدیقدا میللی هیئتین بوتون ایختیاراتی ایله ایشلرینی آذربایجان پارلمانینا وئریب، پارلمان دا سید جعفر پیشه وری نی میللی حکومت باشقانی سئچدی. بیر ایل میللی حکومت آلتیندا او قدر ایشلر تمللی گؤرولدو، ایگیرمی ایلین ایشی ایله برابر ایدی .

 

« شمیده » اؤز خاطیراتیندا بئله یازیر:

ایللر بویو آذربایجانین میللی ایلکین مدنی حقوقلاریندان محروم قالمیشدیر. او اؤز اوشاغین دا یابانجی دیلده درس اوخوتما مجبوریتینده ایدی. ایندی ایسه جمهوری اونلارا آنا دیلده مدرسه آچیب آنا دیلده ده آیری- آیری فاکولته لرده تبریز یونیورسیته سینده درس اوخونور، آذربایجان رادیو سو آیری – آیری  دیللرده باشقا میللتلره ده پروگرام یایماقدادیر.

تبریز تئاتری آچیلیشیندان سونرا نئچه قزئته ده چیخماغا باشلاییب و اولاردان ان اؤنملی سی قادینلارین اورتا دوغودا ایلک دفعه اولاراق  یونیوئرسیته یه گئتمک لری له اوی وئرمه حاقلاری اولوب.

بو گئنیش سویه ده، ده یرلی ایشلرین گؤرولمه سی یئکانلی قیامی و الهامی کیمی دؤولت آداملارین دا میللی حکومته ماراقلاندیریب اونلاری دا اؤز میللت لری اوغروندا چالیشماغا تشویق ائدیردی.

نهایت چوخلو ضیالی اینسانلاری دا ها بئله نئچه، نئچه تهران قوشونوندا بؤیوک کاماندانلاری ( فرمانده ) دا اؤزلوگونه قایتاریبان، تبریزه گتیردی.

بو آرادا تهران فاشیست لری ساکیت اوتورمادان گئجه گوندوز آزاد آذربایجان علیهینه اوتوروملار آپاردیلار.

چوخ چالیشاندان سونرا ایچریدن الی بوش چیخیب قوام السلطنه نی موسکووایا یوللادیلار.

قوام روسلارین آغزی سولانسین دئیه شمال پئترولو اوستونده اونلارلا دانیشیغا گیردی، اونلار رحمتلیک پیشه وری نین مکتوبلارینا ده یر وئرمه دن قوام لا بئله قرارا گلدیلر، روس قوشونون آذربایجان دان چیخارتسین، سونرا آذربایجان لا کوردوستان حکومتلری گرک دونیا باریشی اوچون اؤز حاقلاریندان کئچه لر.

بو دانیشیقلارلا آلیش _ وئریشدن سونرا موسکووانین ساتقین حزب توده چی لری میللی حکومتین علیهینه ایشه دوشدولر، بو ساپی بیزدن بالتالار موسکووادا یازیلان اویونلاری آذربایجان میللتینین باشینا گتیریردیلر.

بو خائین دسته لر استالینین خوشو گلسین دئیه آذربایجان فداییلرینین ایچینده آیریلیق توخومو اکدیلر.

میللی حکومت قورولاندا، حزب توده  آذربایجان قولون منحل ائدیب میللی حکومتین ایچینه گیرمک ایچین هر ایشه قول قویوب او یاندان تهراندا باشقا حزبلرله او جمله دن ایران حزبی و قوامین حزبی ایله ایش بیرلیگی آپاریب ائتلافی کابینه قورماغا چالیشردیلار.

بو تهران لا مسکو آراسیندا آتیلیب دوشن توده چی لر بیر یاندان آذربایجان میللی حکومتیندن حمایت ائدیردیلر بیر یاندان دا آذربایجان دوشمن لری ایله دؤولت قوروردولار.

استالین له قوامین آلیش وئریشی سونوندا یئنه ده یئنیلن بیز اولدوق، یئنه ده بیری ساتدی بیری ده آلدی، بونلار اؤیره نیبلر ساتالار اونلار دا اؤیره نیبلر آلالار.

بو روس، فارس، حزب توده بیرلشمه سی نتیجه سینده نهایت تهران قوشونو آذربایجانا سوخولوب آذربایجان نجاتی آدی ایله ٣٠ میندن آرتیق آذربایجانلی قیریلدی، ٧٠ میندن آرتیق او تای آذربایجانا سورگون اولدولار، ١٠٠ مین نفردن آرتیق ایرانین باشقا شهرلرینه کؤچدورولدولر.

ویلیان داگلاس یازیر: ایران قوشونو آذربایجانا گیرنده هر یئری قورخو بوروموشدو، فارس عسگرلری سوی قیریمدان سونرا آذربایجانین بوتون کند و شهرلرین ییغمالادیلار. ائله کی بوتون مال حئیوان لارین دا یا اؤلدوروب  یا دا آپاردیلار، اونلار قادین لارین عیصمتلرینه ده توخوناراق آذربایجانی بیر ساواش مئیدانینا چئویرمیشدیلر .

آذربایجانین میللی حکومتی یئنیلندن سونرا محمد رضا ٢١ آذر گونون آذربایجان قورتولوشو گونو آدلاندیردی، حزب توده ده یازیردی: آذربایجانلا کوردوستان حکومت لری دونیادا باریش اولسون دئیه گرک فدا اولاردیلار.

ایران میللی جبهه سی ده اعلانلاریندا میللی حکومتین ییخیلماسین بایران کیمی آدلاندیریردیلار.

ایندی ایسه ٦٢ ایلدن سونرا آش همان آشدیر، کاسا دا همان کاسا.

کلیبر داغلاری پادگان حالینا چئویریلیب، قبیرلریمیزین اوستونده فاتحه اوخوماق دا یاساقلانیب، گنجلریمیز اوزون مدتلی دوستاقلاردا عؤمرونو سورور، ضیالی لاریمیز اؤز وطن لرینده غریبلر کیمی گزیرلر، سرمایا صاحیبلری میزین الی- قولو باغلانیب، مئشه لریمیز تالانیر، اینسان لاریمیز فارسستان دا ایش دالیسیجا بو قاپی دان او قاپی یا ....

آمما زنجیر همیشه ضعیف یئریندن قیریلار.

بیرده آتالار سؤزو:  بیر آرخا کی بیر یول سو گلدی اومود کی بیرده گله . 

آراز یالنیزسو دئییل - مهندس ابراهیم رشیدی ( ساوالان )

آراز یالنیزسو دئییل - مهندس ابراهیم رشیدی  ( ساوالان )

78-1377  جی گونش ایلینده، ایکی ایل موددتینده آذربایجان نئچه آدلیم بیلگینین ایتیردی.قارانلیق ایللرده تورکچولویو تک باشینا یاشادان علی تبریزلی،اورتاق تورکجه نین تمل داشی وارلیغین امکداشی حمید نطقی، وطن حسرتی ایله تورپاغی باغرینا باسان حکیمه بلوری،ستارخانین قیزی معصومه ،خلیل رضا نین سیرداشی حمید محمد زاده،اینجه صنعتیمیزین اولدوزو پروفسور مینایی،اسکی تاریخین یازاری پروفسور زهتابی،هابئله آدلارین اونوتدوغوم چوخلو قهرمانلاری او گونلر ایتیردیک.گئنیشله نمه یه ایلک آددیملاری گؤتورمکده اولان آذربایجان حرکتی بئله بئله دوشونرلرین ایتیردیکده سیخیلیردی.اؤزومدن "بو دوشونجه یه یئنی قاتیلمیش گنجلری گلیشدیرمه یه کیم قالدی" سوراراق داریخیردیم.نئچه لیک باخیمیندان بئله آز،نئجه لیک باخیمندان گنج و تجروبه سیز حرکتیمیز اؤنجول سوز هارا گئده جک.اونلار بیر اللرینده قارانلیق گئجه یه چیراق،بیر اللرینده ارکین باشینا بایراق گتیریردی.هامیسی میللی حوکومت یئتیردیگی نسیلدن ایدی.میللی حوکومت چاغیندا اییرمی نئچه یاشیندا دیلیمیزی اؤیرنن گنجلر،یئتمیشلرین سونوندا حایاتا گؤز یوموب بیزی ترک ائتدیلر.دیلیمیزین یاساقلیغیندان  اللی ایل سونرا بیر داها آذربایجان قالخیمینا شاهید اولدوق.گنجلر،یئنی یئتمه لر سونسوز هوسله دیلیمیزه دؤندولر.گنج اؤنجول لر یئتیردیلر.بوگون آذربایجان بو نسیلین یئتیردیگی اؤنجول لرین بیرین ایتیردی.

 

غلامرضا امانی اؤز عصرینین صادیق بیر ائولادی ایدی.هله دوستاقدا ایدی آدیلا،گؤردویو ایشلرله تانیشدیم.بو دا بیزیم حرکتده یازیلمامیش یاسادیر.فیکیرداشلارین آدیلا،گؤستردیگی چابا لاریلا گؤروشمه دن تانیشیریق.گؤروشدوکده اوزون ایللر دوستو کیمی قوجاقلاشیریق.دوستاقدان اورمو بیلی یوردونون اویانیش درگیسینه یازی گؤندریردی. او درگینین خبرلر بولومونده امانینین خبرلری گئدیردی.بیراخیلدیقدان نئچه گون سونرا ایکی فیکیرداشلا بیرلیکده اورمودان تبریزه گلیب گؤروشونه گئتدیک.اؤیرنجی چاغیندا چالیشدیقلاریندان،عسگرلیگینده اوزوئرن اولایلاردان سؤز آچدی.اطلاعات اداره سینین سورغو لاریندان دانیشدی.گئنل دورومدان خبرلی اولماسی  دؤرد ایل دوستاقدا قالانا بنزمیردی.خبرلری ایزلرمیش.درگیلری تاپیب سون گؤروش لری اؤیرنرمیش.ایلک گؤروشده مهندس امانی نی اؤنجه دوشوندویومدن یوکسک گؤردوم. آرازیالنیز سو دئییل،تاریخین گوزگوسودور.و مادام کی دوشونجه یاشاییر سنده، سن یانلیز اَت،قان دئییلسن،سوموک دئییلسن،دامار دئییلسن،داش دمیر آسلان سان. مهندس امانی بو سوزون جانلی آنیتی ایدی.من اونو چئشیتلی چئشیتلی یئر لرده،ساعات قاباغیندا،باغ مئشه ده،فیکیرداشلارین تویوندا گؤردوم.همه شه هر یاندا اولسون یاسدا اولسون تویدا وطن اوغروندا موباریزه حاضیر کیشینی گؤردوم.اونا بوتون یاس مجلیسلری تهرانین ستارخانی،توی شنلیک لری تبریزین باقر خانی ایدی. یورولماز ایدی،قورخماز ایدی.بونلاری هامی بیلیر.عائیله ایله بیرلیکده قوناق اولدوقدا تئلفون آچیردینسا میللی گؤرو بیلیب قرارلاشیب گلیردی.ائله اؤتن ایل سعید،صالح،جلیل،عبداله،علرضا،بهروز،لیلا یاخالاندیغی زامان ساعات قاباغیندا گؤروشدوک. بوتون چالیشقانلارلا بیرلیکده تهرانا گئدیب محکمه اؤنونده توپلانیب اعتیراض ائتمه یی ایسته ییب آردیجا سؤیلدی:اعتراض ائتمه سک اطلاعات هر ایش ایسته دی گؤرجک.محکمه قاباغیندا توپلانیب قاپیلاری سیندیراریق.توتوقلانانلار بیز دن یاردیم اومور. توپلانتینین خبرین ائشیدیب گوجله نه جکلر.بیزیم محکمه یه سؤزوموز بودور:سوچو وارسا حؤکمون وئریب دوستاغا گؤندر یوخسا بو قدر ساخلاماق نه ایچیندیر. مهندس امانی همه شه قاباقدا اولان موناسیبت لره گرکلی ایشلردن گؤرولجک ایشلردن بحث ائدیردی.باغ مئشه ده منه سؤیله دی:کئچن ایل لرین بیرینده کیچیک اوشاقلار آنا لاریلا بیرلیکده باقرخان کؤرپوسوندن(آبرسان)باقر خان مزارینا قدر آنا دیلیمیزی ایسته یه رک یول گئتمیشلر.فیلیمی گؤزل شکیلده حاضیرلانمیش. بو ایل دونیا آنا دیلی گونو او سی دی نی گئنیش سوییه ده میلتیمیزه تقدیم ائتمه لییک.او دوستاقدا ایکن آدیلا تانیشدیم. اؤزوم دوستاقدا اولاندا قیرخ آلتمیش نؤمره لی تئلفونو بیر داها آرامایاجاغیما ایسته مه دن ایناندیم.

http://www.i-savalan.blogfa.com/post-22.aspx

جنبش دانشجویی آذربایجان و انتخابات ریاست جمهوری- اؤزگور خزر

جنبش دانشجویی آذربایجان و انتخابات ریاست جمهوری- اؤزگور خزر

 با روی کار آمدن محمود احمدی نژاد بعنوان ریاست جمهوری  ایران فضای سیاسی کشور و به تبع آن محافل مدنی و دانشگاه ها دچار دگرگونی هایی بس زیربنایی گشت.گفتمان مسلط در حوزه عمومی و جامعه روند تک صدایی شدن پیمود و مبارزان سیاسی و مدنی مخالف با حاکمیت برخوردی بس متفاوت و خصمانه با دوره ی ریاست جمهوری سید محمد خاتمی را تجربه کردند.دانشگاه های کشور نیز بعنوان جزئی از جامعه سیاسی ایران دستخوش تغییراتی بنیادین گشت و فعالیت های سیاسی دانشجویان به طرق مختلف سرکوب شد.انجمن های اسلامی دانشجویان که بعنوان مرکز ثقل جنبش دانشجویی ایران مطرح بودند در اکثر دانشگاه ها بسته شده و نشریات دانشجویی دیگر امکان انتشار پیدا نکردند. در این میان جنبش دانشجویی آذربایجان هم به دلیل حیات در فضای سیاسی ایران مصون از این تغییرات نماند . قریب به اتفاق نشریات دانشجویی آذربایجان توقیف شدند و کانون ها و نهادهای مدنی ای که زمینه ی فعالیتشان گفتمانی هویت طلبانه داشت پلمپ گشت و ترمی نبود که چندین دانشجوی آذربایجانی روانه ی بازداشتگاه های اداره اطلاعات نشوند.

در این میان با نزدیک شدن به موعد انتخابات ریاست جمهوری در ایران نیروهای اپوزیسیون مرکزگرا برای رها شدن از چنین وضعیتی هدف خویش تغییر گفتمان حاکم به گفتمانی کثرت گرا اعلان نموده و بی توجه به اختلافات خویش راه همگرایی در تغییر دولت حاکم را انتخاب نمودند . این نیروهای مرکزگرا اگرچه دچار اختلافاتی بس شدیدند اما اکنون راه نجات خویش را بر همگرایی در مخالفت با دولت احمدی نژاد و روی کار آمدن حکومتی اصلاح طلب دانسته و در این راه تلاش هایی بس گسترده آغاز نموده اند.

حال با این اوصاف ، سوالی که مطرح می باشد این است که آیا تغییر دولت به نفع اصلاح طلبان می تواند بعنوان هدفی کوتاه مدت برای جنبش دانشجویی آذربایجان نیز تعریف گشته و سبب همگرایی بین نیروهای مرکزگرایی چون دفتر تحکیم وحدت و فعالین جنبش دانشجویی آذربایجان گردد؟

در پاسخ بدین سوال ، به نظر راقم سطور ، همگرایی بین برخی از جریان های اپوزیسیون مرکزگرا و بویژه دفتر تحکیم وحدت و جنبش دانشجویی آذربایجان اگر امری ممکن نیز قلمداد کرد ، نه از باب قبول حقانیت خواست های ملت آذربایجان بل به دلیل نگاه ابزارگونه ی ایشان به افرادی است که دچار توهم قدرت گشته اند و امید آن دارند که به سبب همیاری ، امتیازاتی از دولت آینده گرفته باشند و فضا را برای فعالین آذربایجانی هرچه مهیاتر کرده باشند . غافل از آن که چنین همگرایی ای نه فضا مهیا می کند و نه گامی پیش برای جنبش دانشجویی آذربایجان قلمداد می گردد.چرا که :

- اصلاح طلبان و اصول گراها بر مسائلی ایمان راسخ دارند که در تضاد آشکار با اهداف کوتاه مدت و بلند مدت حرکت ملی آذربایجان می باشد وطبیعتا هر دوی ایشان بر اساس اعتقادات خویش گام خواهند برداشت  نه باب میل مخالفان .

- اصلاح طلبان با توجه به شناختی که از خود در دوره های مدیریتی پیشین دادند در بسیاری از موارد شوونیست تر از  اصول گراها بوده و باستان گرایی جزو اهم اعتقادات ایشان می باشد و با بدست آوردن قدرت رسانه یقینا در این باب نیز قدرتمندتر از دولت فعلی گام خواهند برداشت و دگرباره دانشگاه ها باید شاهد بزرگداشت هایی برای سوشیانس ، کورش و عظمت ایران باستان و امثال این آریایی گرایی ها باشد.

- اصلاح طلبان با بدست آوردن قدرت تنها ارگان هایی را  اشغال خواهند نمود که تاثیر چندانی بر پیشبرد منافع حرکت ملی آذربایجان ندارد و همچنان وزارت اطلاعات ، سپاه ، صداوسیما و ... روال برنامه ریزی شده ی خاکستری پوشان جمهوری اسلامی ایران را خواهند پیمود و باز باید دانشجوی آذربایجانی طعم بازداشتگاه های اداره اطلاعات را بچشد.

- نفوذ کردها بعنوان ملتی که چشم طمع به خاک غرب آذربایجان دارند در میان اصلاح طلبان بس قدرتمندتر از فعالین آذربایجان محور می باشد . اگرچه تعداد فعالین ترک اصلاح طلب کم نیست اما بسیاری از ایشان در مقایسه با فعالین کرد اصلاح طلب تعصب چندانی به ملت تحت ستم خویش ندارند و با بدست گرفتن قدرت توسط اصلاح طلبان و قبول این امر که اکراد به دلیل سابقه ی مبارزاتی طولانی در بسیاری از ساحه ها پخته تر از نیروهای حرکت ملی آذربایجان هستند با راه اندازی نهادهای مدنی و انتشار نشریات کردی در خاک غرب آذربایجان ، فضا را برای تروریست های کرد مهیاتر خواهند نمود.

- با توجه به وجهه ی مثبت اصلاح طلبان در مجامع جهانی ، با روی کار آمدن ایشان از فشار نیروهای خارجی در حمایت از جنبش هایی که در تضاد با اصل حاکمیت ایران هستند کاسته خواهد شد .

ونهایت این که همگرایی با تغییر دولت به نفع اصلاح طلبان و تلاش در این باب ، تلاش در فراهم کردن شرایطی است که دگرباره داود هرمیداس باوندها را برای سخنرانی در باب مسئله ی آذربایجان روانه ی دانشگاه های کشور نماید

 

مفاسد اخلاقي، فرهنگ فارسستان است يا فردوسي ؟-  چنگيز تيمورلو

در اين تحقيق كللا از منابع فارس زبان استفاده شده است و خوانندگان عزيز ميتوانند اعتراز يا پيشنهادات خود را به ايميل نويسنده ارسال كنند.

تعدادي از قهرمانان شاهنامه با دختران توران زمين ازدواج كرده اند، مثل زال، رستم، بيژن، كاوس، سياوش و داراب. اسم همه اين دختران در شاهنامه موجود است (مثل گۆلر خان) ولي هيچ كلمه بد و خيانت در مورد اين دختران بكار نرفته است و كلا به پاكدامني و عفت و رشادت مشهور هستند.در حاليكه ۸۲% دختران فارسستاني به خيانت و چند شوهري مشهورند .

سودابه و رودابه دو تن از زنان مشهور شاهنامه هستند كه با وجود اينكه متاهل بوده اند با ۲۵ مرد ارتباط داشته اند.در صفحه ۷۵ شاهنامه (نسخه خطي موجود در مسكو) گفته ميشود كه ۲۰ نفر از سربازان زابلستان در يك سفره ميگساري در مورد تك تك اعضاي بدن سودابه كه آنرا عريان ديده بودند به زال تعريف ميكنند.

آقاي محمد رضا قنبري (فارس زبان) درسخنرانى تاريخ ۸۷،۶،۲۳ در جلسه فرهنگي خبرگزاري زنان ايران  ميگويد :

ديدگاههاي جامعه آن زمان نسبت به زن ،در ذهن فردوسي رسوخ كرده است و در كلماتش جاري شده و در شاهنامه ماندگار گشته است و الا فردي (فردوسي)كه حتي ازدواج نكرده بود نميتواند در مورد زنان اينقدر بدبين باشد.

آري به نظر من (نويسنده مقاله) نيز در اين مورد فردوسي تقصيري ندارد ،چون در فرهنگ فارسيان قديم نيز ازدواج بين نزديكان درجه يك رواج داشته است.به عنوان مثال ،داريوش دوم با دختر خود ازدواج ميكند ،كمبوجيه با عمه خودش و اردوان پنجم با مادرش.

نكته قابل توجه اينجاست كه فردوسي ازدواج نكرده بود .از شاعران معروف فارس ،سعدي و حافظ نيز ازدواج نكرده بودند .

آقاي لاندوئر شاهنامه پژوه هندي توضيهات جالبي در مورد مشكلات جنسي فردوسي بيان كرده و علت زن ستيزي فردوسي را همين مشكلات ميداند ،وليكن چون اين منبع فارس زبان نبود آن جملات را در اين مقاله نياوردم.

در زمان كنوني نيز فارس زبانان در مورد ازدواج اين ضرب المثل معروف را بكار ميبرند : از تورك دختر بگير ،به عرب دختر بده

. ابياتي از شاهنامه در مورد زن :

به اختر كسي دان كه دخترش نيست

چو دختر بود روشن اخترش نيست

چه آموزم به شبستان شاه

به دانش زنان كي نمايند راه

دل زن همان ديو را هست جاي

زگفتار باشند جوينده راي

اگر در نهاني سخن ديگر است

پژوهندهء راز با مادر است

زن و اژدها هر دو در خاك به

جهان پاك از اين دو ناپاك به

منابع

كتاب شاهنامه، به تصحيح محمد رمضاني و چاپ مؤسسهء خاور

كتاب شاهنامه، به تصحيح برتلس روس

سايت اينترنتي خبرگزاري زنان ايران

اطلاعیه انجمن حقوقی آذیاسا در خصوص sms های

اطلاعیه انجمن حقوقی آذیاسا در خصوص sms های

منتشر شده توسط ستادهای خبری وزارت اطلاعات

اخیراً sms هایی از طرف ستاد خبری اداره اطلاعات شهرهای مختلف آذربایجان به شهروندان آذربایجانی  و فعالین حرکت ملی آذربایجان ارسال می شود که حاوی پیامهای هشداردهنده و  تهدید آمیزی مبنی بر عدم حضور در تجمعها  که ضمن اشاره سلیقه ای به برخی از مواد قانون مجازات، ملت آذربایجان را از شرکت در هر گونه تجمعی منع می کنند. انجمن حقوقی آذیاسا با بررسی موضوع ضمن واکنش به آن، اعلام می دارد که اتخاذ چنین روش هایی از طرف وزارت اطلاعات فاقد وجهه قانونی می باشد. چرا که وزارتخانه مذکور به عنوان مرجع تحقیق شناخته می شود نه مرجع قضائی. بدینجهت نمی تواند هشدارهایی قضائی آن هم به روش سلیقه ای به شهروندان ارائه داده و آنها را تهدید کند و  اینچنین ترفندهایی، نادیده گرفتن حقوق مسلم یک ملت می باشد.

البته دور از ذهن نیست که این عمل وزارت اطلاعات ناشی از عدم آگاهی کافی شهروندان از قوانین جاریه کشور و همچنین تصمیم گیریهای امنیتی خودسرانه و ناهماهنگ این ارگان با قوه مقننه باشد.

به هر حال لازم است نکاتی در این مورد به اطلاع عموم ملت، علی الخصوص فعالین هویت طلب آذربایجان برسانیم:

1-      هیچ مرجعی نمی تواند خودسرانه در شرایط معمول و بدون در نظر گرفتن آرای عموم ملت، قانون اساسی را دور بزند و با استناد به قوانین دیگر اصول آن را نقض کند.

2-      قوانینی که مورد تصویب قوه مقننه قرار می گیرند نمی توانند در زمان اجرا، اصول موجود در قانون اساسی (مشابه با مواد مذکور ) را نقض و یا نادیده بگیرند.

3-      طبق ماده 2 قانون مجازات اسلامی "هر فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد جرم محسوب می شود" پس فعل یا ترک فعلی که برای آن مجازات تعیین نشده باشد (مثل تجمعات و تظاهرات بدون حمل سلاح) جرم محسوب نمی شود و کاملاً آزاد می باشند. " لذا مواد 618 – 500 و 610 قانون مجازات، معین کننده مجازات تجمعات بدون حمل سلاح و آرام نمی باشند چرا که اصل 27 قانون اساسی چنین تجمعاتی را مجاز و از حقوق ملت دانسته است و هیچ ماده ای نمی تواند اصل مذکور را تخصیص و یا نقض کند و هیچ ارگانی نمی تواند با استناد به مواد مذکور با اعمال روشهای سلیقه ای اصل مذکور را محدود و یا نقض کند بلکه روح و متن مواد مذکور به جرایم خاصی اشاره دارند که عناصر تشکیل دهنده آن جرایم نیز در فرصتی مناسب توضیح داده خواهند شد.  

4-                  طبق ماده 20 اعلاميه جهانی حقوق بشر :

" الف) هر كس حق دارد آزادانه در احزاب و تجمع های مسالمت آميز شركت جويد.

 ب) هيچ كس را نمي توان وادار ساخت به حزبي بپيوندد." بر اساس این ماده نیز تجمعات و تظاهرات بدون سلاح کاملاً آزاد می باشد و این ماده بیانگر حق آزادی انتقاد و اعتراض از یک سیستم را می رساند و این طبیعی است که در برابر عملکردهای یک سیستم، منتقدان و مخالفان نیز باشند در غیر این صورت با فساد ، عدم پویایی و تبعیضات مختلف مواجه خواهیم شد. 

5-      نقض و نادیده گرفتن اصل 27 قانون اساسی و ماده 20 اعلامیه جهانی حقوق بشر، ناقض صریح حق آزادی می باشد که وزارت اطلاعات خودسرانه و بصورت غیرقانونی با ارسال چنین sms هایی آن را نقض می کند و با چنین عملکردی بر سرکوب های غیرقانونی تجمعات مسالمت آمیز مختلف مردمی در سالهای گذشته مهر تایید می زند و اینکه  نوع برخوردها کاملاً بصورت سرکوب نظامی و غیرقانونی بوده است.

6-      مشروح مواد 500-610 و 618 قانون مجازات اسلامی و اصل 27 قانون اساسی:

اصل ۲۷قانون اساسی :"تشکیل اجتماعات و راه‏پیمایی‏ها، بدون حمل سلاح، به شرط آن که مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است".‏‏

ماده 500: " هر كس عليه نظام جمهوري اسلامي ايران يا به نفع گروهها و سازمانهاي مخالف نظام به هر نحو فعاليت تبليغي نمايد به حبس از سه ماه تا يكسال محكوم خواهد شد" .

ماده 610: "هرگاه دو نفر يا بيشتر اجتماع و تباني نمايند كه جرايمي بر ضد امنيت داخلي يا خارج كشور مرتكب شوند يا وسايل ارتكاب آن را فراهم نمايند در صورتي كه عنوان محارب بر آنان صادق نباشد به دو تا پنج سال حبس محكوم خواهند شد".

ماده 618: "هركس با هياهو و جنجال يا حركات غير متعارف ياتعرض به افراد موجب اخلال نظم وآسايش وآرامش عمومي گردد يا مردم را از كسب وكار باز دارد به حبس از سه ماه تا يك سال وتا ( 74 ) ضربه شلاق محكوم خواهد شد .

انجمن حقوقی آذیاسا با تاکید بر اینکه وزارت اطلاعات نمی تواند به عنوان مرجع قضائی عمل کرده و هشدارهای قضائی (آن هم به صورت سلیقه ای) بدهد، اعلام می دارد وزارت مذکور  تنها به عنوان مرجع تحقیق (آنهم در حیطه قوانین) می تواند عمل کند و اتخاذ روشهایی همچون ارسال چنین Sms هایی به نوعی "تهدید " شهروندان محسوب می شود و ناقض حقوق اساسی آنها می باشد.

انجمن حقوقی آذیاسا آماده پاسخگویی به سوالات خوانندگان وبلاگ، علی الخصوص ملت آذربایجان و فعالین حرکت ملی در خصوص این موضوع و موضوعات مرتبط با حقوق شهروندی و بشری آنها می باشد.

 

5/9/1387

انجمن حقوقی آذیاسا

(اولین مرجع آموزشهای حقوقی برای فعالین حرکت ملی آذربایجان)

www.azyasa.blogfa.com

[e-mail]

انتخابات آتى رياست جمهورى، سكويى براى طرح همه جانبه مطالبات توركها-آراز تبريزى

انتخابات آتى رياست جمهورى، سكويى براى طرح همه جانبه مطالبات توركها-آراز تبريزى

 انتخابات رياست جمهورى در ايرانِ ِ پس از عصر پهلوى هيچگاه منافع ملت تورك را مد نظر نداشته است. هيچگاه ملت  تورك ساكن در محدوده جغرافيايى ايران فعلى، مسائل و مطالبات خود را در تلاشها و تبليغات انتخاباتى منعكس نديده است. هيچ رئيس جمهورى متعلق به هر جناح و گروهى كه بوده خود را ملزم به رسيدگى به خواسته هاى تورك هاى ايران و بالخص آذربايجان نديده و ندانسته است. شمال غرب كشور همواره قبل از بحبوحه انتخابات جهت تحويل آراء، مورد توجه بوده و پس از انتخابات مركز بى توجهى ها و عدم رسيدگى ها بوده است. قبل از انتخابات وعده و وعيد ها بسيار و پس از آن مسئولان همه كور و كر گرديده اند.

به مدد سياست هاى مغرضانه و برترى بينانهء اعمال شده از سوى حكومت هاى تهران، آذربايجان با وجود داشتن منابع سرشار زير زمينى به يكى از عقب مانده ترين مناطق اين كشور تبديل گرديده است. سى سال حكومت مطلق جمهورى اسلامى، ميليون هاانسان ترك را وادار به ترك آذربايجان و مهاجرت به مناطق مركزى براى امرار معاش نموده است. طولانى ترين پروژه هايى كه هيچگاه به پايان نمى رسند متعلق به آذربايجان است. تورك هاهنوز كه هنوز است از تحصيل به زبان مادريشان محروم نگاه داشته مى شوند.

دانشگاه هاى آذربايجان تبديل به سربازخانه گشته اند كه در آن احدى ياراى نفس كشيدن ندارد. هيچ نشريه توركى زبان و يا فارسى زبانى كه به مسائل توركها بپردازد اجازه انتشار ندارد. دانشجويان تحت شكنجه قرار مى گيرند و ماه هاى متمادى در سلول هاى انفرادى حبس مى گردند. وبلاگ هاى تورك زبانان از سوى مسئولان مسدود مى شوند. دانش آموزان و دانشجويان از حق تحصيل محروم مى شوند و هم چون يهوديانى كه در آلمان نازى ستاره بر سينه شان مى دوختند، ستاره دار مى شوند.

تورك ها بايد انتخابات رياست جمهورى را در ارتباط تنگاتنگ با مطالبات بر حق خود ديده و از زاويه منافع و خواسته هاى پايمال شده خود به آن بنگرند. بايد دست رد بر سينه كانديدى زد كه نخواهد آزادى زبان تركى و رسميت يابى آن را در برنامه عمل خويش بگنجاند. تعهد عمل به اجراى قانون اساسى اين نظام اولين وظيفه رئيس  جمهور آن است. هر كانديدى كه بدنبال اخذ رأى از تركها باشد بايد خود را ملزم به آزاد سازى زبان تركى كند. ترك ها رأى خود را مى بايد به كانديدى بدهند كه در برنامه خود تحصيل به زبان تركى در ايران را در رأس برنامه هاى خود داشته باشد.

توركها اين بار بايد كانديد مورد نظر خود را با توجه به حقوق انسانى خود و عملى شدن مطالبات ديرينه و به رسميت شناخته شده خود تعيين كنند. رأى ما حقى است كه نبايد بسادگى از آن گذشت كنيم. ما بايد كانديدها را وادار كنيم تا مشكلات و خواسته هاى ما را وارد برنامه هايشان سازند. تنها، مبارزه مدنى، فعال و بى وقفه ماست كه رسميت يابى زبان تركى را مى تواند وارد كارزار انتخابات كند.

كانديد رياست جمهورى مى بايد به روشنى خطوط طرح هاى اقتصادى خود را در آذربايجان ترسيم و زمينه هاى اجرايى آنها را آشكار سازد. پايان سياست هاى بغايت شونيستى بايد در رأس برنامه هاى آن كانديدى قرار گيرد كه بدنبال گرفتن رأى از توركهاست. آزادى عمل مسئولان منطقه اى و انتخابى بودن مقامات طرازاول از جمله استاندار، آزادى عمل  دانشگاه ها و قطع پاى نيروهاى امنيتى از آنها، توجه به فرهنگ محلى و بومى و تعهد به اختصاص بودجه مكفى براى نشر فرهنگ به زبان مادرى ميليونها ترك از اساسى ترين خواسته هاى تورك هاست كه مى بايد در مركز توجه كانديدها قرار گيرد.

فضاى انتخاباتى و فرصت فراهم آمده از آن را نبايد از دست داد. حكومت مطلقه گر چه با تمام ترفندها تلاش خواهد كرد نماينده خود را از صندوق هاى رأى بيرون آورد اما بحد كافى زمينه لازم بوجود خواهد آمد تا ژست دروغين حكومت مستبدانه اش را كه در صدد خريد آبرو براى خود خواهد بود، افشا كرده و آن را بى آبرو ساخت. آپارتايد حاكم در نظام جمهورى اسلامى را كه ادامه حياتش بدون آن ناممكن است بايد بگوش جهانيان رساند و زمان انتخابات بهترين فرصت بران اين كار است. جمهورى اسلامى رژيمى توتاليتر است كه بخش بزرگى از انسانهايى را كه در داخل مرز هاى آن مى زيند از حقوق انسانى و طبيعى شان محروم ساخته است. نظام اسلامى ولى فقيه آشكارا يك سيستم دوگانه بوجود آورده است كه در آن تورك ها و ديگر ملل از تحصيل به زبان مادرى محرومند و شانس برابر در استفاده از امكانات را ندارند. مناطقى كه توركها در آن زندگى مى كنند عامدانه و در چارچوب برنامه ريزى هاى آپارتايدى عقب نگاه داشته مى شوند. جمهورى اسلامى در پى اضمحلال هويت توركى در ايران است. با اين سياست بايد مقابله كرد و پرده  تزوير را در روز ها و هفته هاى انتخاباتى به زير كشيد.

وجود ميليون ها تورك زبان و رأى آنها وزنه سنگينى است كه مى تواند سرنوشت انتخابات را رقم بزند. ما بايد از فضاى انتخابات رياست جمهورى براى به كرسى نشاندن اهداف انسانى خود استفاده كنيم. بهره گيرى از انتخابات و امكانات آن حق هر كس است و بايد از آن استفاده كند. ما نمى توانيم و نبايد نسبت به مبارزات انتخاباتى، شعارها و عملكرد آن بى تفاوت بمانيم. استفاده از انتخابات و تلاشهاى انتخاباتى براى پيشبرد نظرات دمكراتيك و مردمى لازمه دمكراسى است. نظام جمهورى اسلامى با مسخ كاركردها و قوانين دمكراسى اين بار نيز سعى خواهد داشت نيروهاى مردمى را از شركت فعال در انتخابات باز داشته و بر روند آن تسلط كامل بيابد. بر ماست كه با تلاش هاى و مبارزات مدنى خود در مقابل آن بايستيم و صحنه انتخابات را مبدل به كارزار دمكراتيك براى بازپس گيرى حقوق از دست رفته مان سازيم.

انتخابات اخير آمريكا و انتخاب باراك اوباما به عنوان چهل و چهارمين رئيس جمهور آن كشور يك بار ديگر با وضوح تمام نشان داد كه با بسيج همه جانبه مردمى و بهره گيرى از نيروهاى توده اى چگونه مى توان ناممكن ها را ممكن ساخت. حركت ملى آذربايجان نمى تواند از فرصت هاى سياسى و اجتماعى به آسانى چشم پوشى كند. انتخابات آتى رياست جمهورى در ايران بايد بعنوان سكويى براى طرح همه جانبه مطالبات توركها مورد استفاده قرار گيرد. سياست، هنر استفاده از امكانات است. شرايط ايده آل شايد كه هرگز فراهم نيايند. اما نيروهاى سياسى بايد از هر قدمى كه حركت ملى رابه جلو مى راند، استقبال كنند. نفى و انتقاد نظام اسلامى تهران  خوب است و لازم. اما اين به معنى كناركشيدن و به تماشا نشستن نبايد تعبير شود. حركت ملى آذربايجان نياز به تجربه اندوزى و روشن سازى چارچوب هاى فكرى و تئوريك خود دارد و فرصت هاى انتخاباتى شايد بهترين زمان براى بسط و تعميق راه آينده باشد. نيروهاى ملى و دمكراتيك بايد توانايى هاى خود را در عرصه انتخابات نشان دهند و اثبات كنند كه قادر به دست گيرى قدرت و سرنوشت آذربايجان هستند. مردم بايد در فضاى انتخاباتى از نظرات و افكار نيروهاى ملى باخبر شوند و مسيرى را كه اين نيروها طرح و ترسيم مى كنند درك كنند.